سیره اخلاقی و اجتماعی امام باقر (ع)؛ الگوی علم، عمل و اصلاح جامعه, هفتم ذیالحجه سالروز شهادت امام محمد باقر (علیهالسلام) است، امام پنجم شیعیان که لقبی چون باقرالعلوم، شاکر، صابر و هادی بر او إطلاق شده است. کنیهاش ابوجعفر بود و نسبت شریف او از طرف پدر به امام حسین (ع) و از طرف مادر به امام حسن مجتبی (ع) میرسد.
حضرت در سوم صفر سال ۵۷ هجری در مدینه متولد شدند و دوران امامتشان از سال ۹۵ تا ۱۱۴ هجری، به مدت نوزده سال و چند ماه تداوم یافت.\شرایط سخت زمانه و وظیفه ثقیل امامتدوران حیات امام باقر (ع) همزمان بود با انقراض امویان، برخاستن عباسیان، آشوبهای سیاسی، جعل احادیث به نفع حاکمان و انحراف تعالیم قرآنی. در این میان، امام (ع) با بهرهگیری از فضای نسباً مساعد، به تاسیس دانشگاه تشیع و نشر علوم اصیل اسلامی پرداخت.
) بودند و این اموال را بین بنیهاشم و مستضعفین تقسیم میکردند. از نظر ظاهری همیشه با لباس تمیز، نو و با وقار کامل حاضر میشدند.
وقتی از دلیل پوشیدن لباس خوب در حالی که جدشان لباس ساده میپوشیدند پرسیدند، فرمودند مقتضای تقوای جد و حکومت آن روز، فقر و محرومی بود؛ من اگر آن لباس را بپوشم، در این انقلاب افکار نمیتوانم تعظیم شعائر دین کنم.\مصافحه و محبت با مؤمنانامام باقر (ع) بسیار گشادهرو بودند و با همه اصحاب مصافحه میکردند.
از زهاد معروف آن دوره، حکایت دارد که امام (ع) در روزی بسیار گرم تابستان در مزارع خود کار میکردند.
بنمنکدر با تعجب به ایشان گفت بزرگی از قریش در این حرارت به فکر دنیا است! امام (ع) ایستادند و پاسخ دادند به خدا سوگند، اگر در این حالت مرگ بیاید، در حالت اطاعت خدا است، چرا که با این کار خود را از تو و دیگران بینیاز میسازم.
من از مرگ در حالت معصیت میترسم، نه در حالت عبادت و تلاش. بنمنکدر اعتراف کرد من خواستم تو را وعظ کنم، اما تو مرا راهنمایی کردی.\تأثیر علمی و اجتماعی؛ بنیانگذاری دانشگاه اهلبیتامام باقر (ع) هرگز زندگی خود را متوقف بر روی کسب معاش نکردند، بلکه همت اصلیشان وجود مؤثر در جامعه بود.
محققان معتقدند امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بنیانگذار دانشگاه اهلبیت هستند که نزدیک به شش هزار رساله علمی از فارغالتحصیلان آن به ثبت رسیده است.
فقیهترین رجال اول سلسله فقها، شاگردان این دو امام بودند و حسن بن علی الوشاء میگوید نهصد شیخ راوی حدیث در مسجد کوفه دیدم که همه از امام باقر و امام صادق (ع) روایت میکردند.\مبارزه عقیدتی با حکومت جورامام (ع) اگرچه عرصه قیام مسلحانه را به دلیل خفقان امویان مناسب نمیدیدند، اما با نشر معارف، تدوین فقه و پرورش شاگردان، مبارزهای عمیقتر و پایدارتر را آغاز کردند.
هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، از نفوذ علمی امام (ع) در حجه ترساند و ایشان را به شام احضار کرد. در محفلی که هشام مسابقه تیراندازی برگزار کرده بود، امام (ع) با مهارت کامل تیراندازی کردند و هشام را خشمگین ساختند. در گفتگوهای سیاسی نیز امام (ع) صفات امام معصوم و حکومت الهی را تشریح کردند که بر غاصبین خلافت سنگین بود.
برخی تاریخنگاران نوشتهاند امام (ع) به زندان افتادند، اما به دلیل ایمان آوردن زندانیان، رها و به مدینه بازگردانده شدند.\وصیت شگفتانگیز برای حجه و منیامام باقر (ع) به فرزندشان امام صادق (ع) وصیت کردند تا ده سال در ایام حجه و در منی، محل اجتماع حجاج، برای ایشان محفل عزاداری برپا کنند.
علامه امینی این وصیت را تلاش برای هدایت مردم و آشنایی آنها با پیشوای حق در مکان مقدس میداند.\شهادت و میراث جاودانهدر هفتم ذیالحجه سال ۱۱۴ هجری، در سن ۵۷ سالگی، امام محمد باقر (ع) در مدینه به دستور هشام مسموم و شهادت یافتند. پیکر مطهرشان در بقیع، در کنار پدرشان امام سجاد (ع) به خاک سپرده شد.
فرزندان ایشان شامل امام جعفر صادق (ع)، عبدالله، ابراهیم، عبیدالله، علی، زینب و امسلمه میباشند.\جمعبندی الگوی کامل انسان کمالزندگی امام باقر (ع) آینهای است برای انسان مؤمن که علم و عمل، زهد و تلاش، عبادت و اجتماع را در هم تنیده است. ایشان ثابت کردند که تقوا مانع فعالیت اجتماعی نیست، بلکه موتور محرک خدمت به خلق و حفظ دین است. سیره اخلاقی امام (ع) با شاگردان و جامعه، الگوی جاودانهای برای همه ینهاست.
