کاربران، موتور محرک اقتصاد داده در فضای مجازی؛ چالشها و فرصتهای هوش مصنوعی در نشر کودک

کاربران، موتور محرک اقتصاد داده در فضای مجازی؛ چالشها و فرصتهای هوش مصنوعی در نشر کودک, دکتر سعید رضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست هوش مصنوعی، سواد دیجیتال و آینده کتاب کودک و نوجوان بر نقش محوری کاربران در شکلگیری ارزش فضای مجازی تأکید کرد. ایشان با اشاره به دانلود بیش از ۱۱.۵ میلیون فایل در سال ۱۴۰۲، این فضا را بستر بینظیری برای تولید و تبادل دادههای عظیم توصیف نمودند.

فضای مجازی ترکیبی از مرکزیت و غیرمرکزیت دکتر عاملی تشریح کرد که بستر دیجیتال امروزی دو وجه دارد از یک سو پلتفرمهای متمرکز مانند اسنپ، تپسی و دیجیکالا مدیریت عملیات را بر عهده دارند، و از سوی دیگر کاربران به عنوان قیمتاندوختهای و مولفه اصلی حیات این فضا عمل میکنند.

پتانسیل عظیم آموزش و پرورش در اکوسیستم داده رئیس شورای تحول علوم انسانی با اشاره به نزدیک به ۱۹ میلیون دانشآموز و ۱۲۰ هزار مدرسه، آموزش و پرورش را بزرگترین دارایی دادهمحور کشور نامید. ایشان افزودند اگر ظرفیت والدین نیز محاسبه شود، یک بستر بینظیر برای توسعه محتوای بومی و هوش مصنوعی بومیسازی شده فراهم میآید.

هوش مصنوعی و رویای کتاب شخصیسازیشده برای کودک دکتر احسان طوفانینژاد، متخصص تکنولوژی آموزشی، تصوری ایدهآل از کتاب کودک ترسیم کرد کتابی که کودک قهرمان آن است، بوم داستان محله اوست و به گویش و ویژگیهای شخصی او تطبیق داده شده.

فرصتهای هوش مصنوعی در نشر کودک شخصیسازی پویا تغییر مسیر داستان بر اساس بازخورد لحظهای کودک. بومیسازی عمیق تطبیق محتوا با فرهنگ، زبان و جغرافیای هر منطقه. تولید محتوای چندرسانهای تبدیل متن به پادکست، انیمیشن و واقعیت افزوده (AR). کاهش چشمگیر هزینه و زمان مثال کتاب الوان که بازطراحی ۸ ماهه و ۴۰۰ میلیونی، در ۲ ماه و با ۲۰ میلیون تومان با کیفیت بالاتر انجام شد.

چالشهای اخلاقی و فنی از هالوسیناسیون تا وابستگی طوفانینژاد به موانع جدی اشاره کرد ناتوانی هوش مصنوعی در بازتاب احساسات عمیق، ریسک تولید محتوای ناسازگار با فرهنگ بومی، تولید ایدههای تکراری، هالوسیناسیون (اطلاعات کاذب)، خطر حریم خصوصی دادههای کودکان و احتمال گمراهی مخاطبان غیرمتخصص.

استراتژی هوش افزوده به جای جایگزینی انسان دکتر طوفانینژاد تأکید کرد هوش مصنوعی باید به عنوان هوش افزوده (IA) ابزار تقویت خلاقیت نویسندگان و طراحان باشد، نه جایگزین آنها. ایشان لزوم بازبینی انتقادی خروجیها، تدوین منشور اخلاقی، توسعه مدلهای زبانی بومی و ارتقای سواد دیجیتال در میان سیاستگذاران، والدین و کودکان را ضروری دانست.

هشدار صنعت نشر دیجیتال خطر از دست دادن مرجعیت محتوا علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال کودک و نوجوان، תמاینی نگرانکننده ترسیم کرد بیش از ۹۵ درصد مصرف کودکان ایرانی محتوای خارجی است و تنها ۳ تا ۴ درصد بازار ۱۵ هزار میلیارد تومانی کتاب در پلتفرمهای رسمی معامله میشود. عدم حمایت قانونی، عدم دسترسی به دادههای بومی (کتابخانه ملی، ایرانداک) و عدم سیاستگذاری باعث شده ۷۰ درصد شرکتهای فعال در ۵ سال اخیر ورشکست شوند.

راهکارهای پیشنهادی برای بقا و رشد تسهیل مسیر بخش خصوصی و اعتماد به پلتفرمهای داخلی. تولید سرویسهای بومی مبتنی بر هوش مصنوعی پاسخگوی نیاز مخاطب ایرانی. رفع موانع ورود پلتفرمهای داخلی به سیستم آموزشی. تسهیل دسترسی به محتوای داخلی برای کاهش وابستگی به پلتفرمهای خارجی.

محمدپور در پایان هشدار داد اگر سیاستگذاران بلافاصله اقدام نکنند، با سیل عظیم محتوای خارجی روبرو خواهیم بود که مرزهای زبانی را شکسته و مرجعیت محتوای بومی را به چالش میکشد، در حالی که بیکاری هزاران تصویرگر و نویسنده کودک، از دست رفتن داراییهای فرهنگی غیرقابل جبران را به دنبال خواهد داشت.