تلسکوپ جیمز وب نخستین زیگزاگ اینشتین را رصد کرد؛ اختروشی در شش تصویر

اخترشناسان با بهرهگیری از تلسکوپ فضایی جیمز وب برای نخستین بار پدیدهای نجومی به نام زیگزاگ اینشتین را مشاهده کردهاند. این تلسکوپ تصویری منتشر کرده که در آن یک اختروش در شش نقطه متمایز دیده میشود که این اتفاق به لطف یک همگرایی گرانشی محقق شده که آلبرت اینشتین در سال ۱۹۱۵ در نظریه نسبیت عام خود پیشبینی کرده بود.
این سیستم با نام +8842 شناخته میشود که در آن نور یک اختروش، یعنی یک هسته کهکشانی بسیار پرنور، از گرانش دو کهکشان با فاصله زیاد و جایگیری دقیق عبور کرده است. این پدیده بسیار نادر نه تنها نمونهای عالی از نظریه نسبیت عام اینشتین در مورد گرانش محسوب میشود، بلکه نوعی زیگزاگ است که ویژگیهای آن در همگراییهای گرانشی متداول وجود ندارد.
اولین زیگزاگ اینشتین میتواند دانشمندان را در حل دو راز بزرگ کیهانشناسی راهنمایی کند. اولین راز مربوط به انرژی تاریک است، نیرویی که باعث شتاب گرفتن انبساط کیهان شده و نزدیک به ۷۰ درصد انرژی موجود در کیهان را تشکیل میدهد. دومین راز، اختلاف نظر دانشمندان در اندازهگیری نرخ انبساط کیهان یا ثابت هابل است.
همگرایی گرانشی زمانی رخ میدهد که نور در مسیر خود از نزدیکی جسمی بسیار پرجرم عبور کند که فضا-زمان را به شدت خم کرده باشد. به این ترتیب، نور از چند مسیر با طول متفاوت به ما میرسد و چندین بار و در زمانهای گوناگون در یک عکس تلسکوپ ظاهر میشود.
تصاویری که با همگرایی گرانشی تشکیل میشوند، انواع مختلفی دارند؛ از جمله حلقههای اینشتین، صلیبهای اینشتین، و در مورد نادر پیش رو، زیگزاگ اینشتین.
اشیاءای که نورشان تحت تأثیر همگرایی گرانشی یک کهکشان عبور میکند، طبق معمول دو یا چهار بار در یک عکس تلسکوپ ظاهر میشوند. اما در این عکس، نور اختروش از دو کهکشان عبور کرده و یک آرایش ششتایی تشکیل داده است. این آرایش زیگزاگ اینشتین نام دارد، زیرا در دو مورد از این تکرارها، نور از یک سمت کهکشان اول و از سمت دیگر کهکشان دوم عبور کرده است.
اخترشناسان پیش از این +8842 را کشف کرده بودند، اما به نظر میرسید که اختروش تنها چهار بار در آن تکرار میشود. حساسیت بالا تلسکوپ فضایی جیمز وب تمام شش تکرار اختروش را در آن آشکار کرد.
<figcaption class="wp-element-caption"در این عکس، اختروش را در شش لحظه متفاوت میبینیم.کاربرد زیگزاگ اینشتین در حل رازهای کیهانشناختی
اخترشناسان در حال کار بر روی +8842 هستند تا ثابت هابل را اندازهگیری کنند. اکثر اختروشهایی که دچار همگرایی شدهاند برای این منظور کاربرد دارند، اما وجود دو همگرایی اضافی و متمایز در این عکس باعث میشود دقت اندازهگیری بالاتر برود.
اختلاف نظر دانشمندان در مقدار ثابت هابل یک معما بزرگ است که تنش هابل نام دارد. از نظر تئوریک، اندازهگیری این ثابت از طریق خصوصیات کیهان اولیه و برونیابی آن برای زمان حال، و اندازهگیری آن از طریق خصوصیات کیهان نزدیک ما، باید به یک مقدار برابر منجر شوند. اما در حال حاضر اینگونه نیست.
این اختلاف ممکن است ناشی از خطای اندازهگیری در یکی از این دو روش، یا هر دو آنها باشد. به همین دلیل دانشمندان به جستجوی راهحلهایی میپردازند که بتوانند این خطاها را شناسایی و برطرف کنند. زیگزاگ اینشتین یکی از پدیدههایی است که میتوان از آن برای کاهش عدم قطعیت بهره گرفت.
یکی دیگر از کاربردهای این پدیده این است که میتوان از آن برای مقید کردن معادله حالت انرژی تاریک کیهان بهره گرفت. به این علت دانشمندان میتوانند هم معادله انرژی تاریک و هم ثابت هابل را با +8842 تعیین کنند؛ کاری که طبق معمول به صورت همزمان ممکن نیست.
قطعا این هدف نیازمند کار تئوریک و گسترش زیرساختهای فنی است و دانشمندان تا به امروز نمیتوانند این دو مقدار را بدون خطا محاسبه کنند. آنها پیشنویس مقاله خود را در منتشر کردهاند.



