ام‌پاکس در ۲۰۲۴: علائم، راه‌های انتقال، درمان و پیشگیری از ویروس آبله می‌مون

ام‌پاکس یا آبله می‌مون بیماری عفونی است که ناقل آن ویروس آبله می‌مون می‌باشد. در موارد خفیف، علائمی نظیر تب، سردرد، تورم غدد لنفاوی، ضعف عمومی و بثورات پوستی شایع است. اخیرا موارد ابتلای انسان به این بیماری افزایش یافته است؛ بنابراین در این گزارش به بررسی بیماری، علائم، راه‌های انتقال و روش‌های درمان می‌پردازیم.

آبله می‌مون چیست؟

آبله می‌مون بیماری ویروسی از خانواده ویروس‌های آبله است که می‌تواند از جانوران یا انسان‌های مبتلا منتقل شود. علائم این بیماری شبیه بیماری آبله در بیمار تشکیل می‌شود، اگرچه سازمان جهانی بهداشت آن را نسبتا خفیف‌تر از آبله ارزیابی کرده است. در صورت حاد نشدن، با مصرف دارو‌ها و مراقبت‌های پزشکی می‌توان آن را کنترل و درمان کرد.

علائم ابتلا به بیماری آبله می‌مون

دوران نهفتگی این بیماری از ابتلا تا ابراز علائم نزدیک به ۷ تا ۱۴ روز است که می‌تواند بین ۵ تا ۲۱ روز نیز طول بکشد. ابتلا به دو مرحله تقسیم می‌شود

۱- مرحله اولیه (پیش‌رونده)

دوره هجوم ویروس به بدن که معمولا از روز ۱ تا ۵ ابتلا مشخص می‌شود و با علائم زیر همراه است

• تب
• سردرد شدید
• الت‌هاب غدد لنفاوی
• کمردرد و درد عضلانی
• خستگی شدید و ضعف عمومی

۲- مرحله بثورات پوستی

الت‌هاب پوستی ۱ تا ۳ روز بعد از ابراز تب تشکیل می‌شود و شامل موارد زیر می‌باشد

• ظهور جوش‌ها و بثورات پوستی روی صورت و دیگر اندام‌ها
• خارش پوست
• در برخی موارد، علائم تنفسی همانند سرفه و گلودرد
• علائم گوارشی همانند تهوع، استفراغ و اسهال

بثورات پوستی در ۹۵ درصد موارد روی صورت، ۷۵ درصد کف دست و بین انگشتان پا، ۷۰ درصد غشای دهانی، ۳۰ درصد روی اندام تناسلی و ۲۰ درصد در چشم تشکیل می‌شوند. این جوش‌ها ابتدا به صورت لکه‌های کوچک قرمز ظاهر شده، سپس به تاول تبدیل می‌شوند و در نهایت خشک شده و به زخم تبدیل می‌گردند.

<figcaption class="wp-element-caption"ابراز بثورات پوستی در دوره بیماری

ام‌پاکس معمولا فرد مبتلا را برای ۲ تا ۴ هفته محدود می‌کند. موارد شدید در کودکان، زنان باردار و افراد دچار نقص ایمنی بیش‌تر دیده می‌شود و شدت بیماری با حالت سلامت بدن فرد مرتبط است. در موارد شدید امکان عوارضی نظیر عفونت‌های ثانویه، عفونت ریه‌ها، عفونت خونی، الت‌هاب مغز و عفونت قرنیه (که می‌تواند منجر به از دست دادن بینایی شود) وجود دارد.

علائم در کودکان

این بیماری علائم مشابه‌ی در کودکان و بزرگسالان ایجاد می‌کند، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که به دلیل نارسیدن سیستم ایمنی کودکان، شدت علائم در آن‌ها بیش‌تر از بزرگسالان است. مشکلات تنفسی و گوارشی در کودکان مبتلا شایع است. در صورت مشاهده هر‌گونه علائم مشکوک یا معاشرت کودک با افراد مبتلا، مراجعه فوری به پزشک توصیه می‌شود. درمان سریع و مراقبت مناسب می‌تواند شدت بیماری را کاهش داده و از عوارض پیشگیری کند.

آیا آبله می‌مون خطرناک است؟

اکثریت افراد مبتلا پس از چند هفته بهبود می‌یابند، بااین‌حال این بیماری در برخی موارد می‌تواند کشنده باشد. شدت بیماری در افراد متفاوت است؛ در بزرگسالان سالم معمولا با علائم خفیف ظاهر می‌شود، اما در گروه‌های پرخطر (کودکان، زنان باردار، افراد با نقص ایمنی) می‌تواند شدید باشد و منجر به مرگ گردد.

دانشمندان دو سویه (کلاد) از ویروس را شناسایی کرده‌اند کلاد ۱ یا کلاد کنگو در آفریقای مرکزی و کلاد ۲ یا کلاد غرب آفریقا. کلاد کنگو علائم شدید‌تری دارد و نرخ مرگ‌ومیر در آن می‌تواند به ۱۰ درصد برسد. این سویه در حال حاضر در جمهوری دموکراتیک کنگو فعال است. نرخ مرگ‌ومیر کلاد غرب آفریقا کمتر است، نزدیک به ۱ تا ۳ درصد. در سال ۲۰۲۲، سویه دوم همه‌گیری جهانی را در پی داشت و در کشور‌های آسیایی و اروپایی گسترش یافت.

به طور کلی، آبله می‌مون می‌تواند بیماری کشنده‌ای باشد اما در اکثر موارد تهدیدی جدی برای زندگی فرد نیست. می‌زان خطر این بیماری کمتر از بیماری آبله انسانی (که ریشه‌کن شده) ارزیابی می‌شود.

آبله می‌مون چگونه منتقل می‌شود؟

این بیماری می‌تواند از جانور، انسان مبتلا یا اشیای آلوده به انسان منتقل شود.

انتقال از جانور به انسان

تماس مستقیم با خون، مایعات بدن و مخاط جانور، تماس با زخم‌های پوستی جانور آلوده، گازگرفتن یا خراشیده شدن توسط جانور و مصرف گوشت خام یا نیمه‌پخته حیوان آلوده از جمله راه‌های انتقال ویروس به انسان می‌باشند.

انتقال از انسان به انسان

این ویروس از طریق تماس نزدیک و طولانی‌مدت با ترشحات ریوی و تنفسی (عطسه، سرفه) فرد آلوده، تماس با زخم‌ها و ضایعات پوستی (تاول‌ها)، مایعات بدن (بزاق، خون، ترشحات جنسی) و رابطه جنسی محافظت‌نشده با فرد آلوده منتقل می‌شود.

انتقال از اشیا به انسان

لمس سطوح و اشیای آلوده به ویروس نیز می‌تواند سبب انتقال ویروس گردد.

به طور کلی، افرادی که در نزدیکی و معاشرت با افراد مبتلا هستند، پزشکان و کارکنان بخش سلامت، نوزادان، کودکان، زنان باردار، افراد با نقص سیستم ایمنی و ساکنان مناطق جنگلی یا نزدیک آن‌ها، بیش‌تر در معرض خطر ابتلا قرار دارند.

درمان بیماری آبله می‌مون

تشخیص بیماری و راهکار‌های درمانی بر پایه علائم بالینی، سابقه تماس با حیوانات یا افراد آلوده و نتایج آزمایش‌های گوناگون انجام می‌شود. درمان باید تحت نظر پزشک متخصص صورت گیرد و تا پایان علائم، کنترل عوارض و پیشگیری از مشکلات آینده ادامه یابد.

بیماران باید مایعات و غذای کافی مصرف کنند تا سطح مواد مغذی در بدن پایدار بماند. داروی آنتی‌ویروس تکوویریمات که اولین بار برای درمان آبله تجویز شده بود، مجوز درمان آبله می‌مون را از انجمن طب اروپا (EMA) دریافت کرده است.

تست PCR و آزمایش‌های سرولوژی برای تشخیص ویروس در نمونه‌های بالینی از جمله خون و ضایعات پوستی مفید خواهد بود.

پیشن‌هاد‌های مراقبتی به فرد بیمار

• فرد باید در اولویت به پزشک مراجعه کند.
• به تجویز پزشک، از مسکن‌ها و دارو‌ها برای کاهش درد عضلانی و تب استفاده کند.
• سطح آب بدن را بالا نگه دارد و مایعات زیاد بنوشد.
• غذای کافی و مغذی مصرف کند.
• از خاراندن پوست خودداری نماید.
• هرچند ممکن است روی زخم‌ها باز بماند و زخم‌ها پوشانده نشوند تا سریع‌تر بهبود یابند.
• بثورات پوستی مداوم ضد‌عفونی شوند.
• خواب کافی داشته باشد.

آیا بیماری آبله می‌مون واکسن دارد؟

مطابق مطالعات، واکسن‌های آبله تا ۸۵ درصد در پیشگیری از ابتلا به آبله می‌مون موثر بوده‌اند. به همین دلیل افرادی که واکسیناسیون اولیه آبله را دریافت کرده‌اند، در معرض خطر کمتری قرار دارند. اگر فردی واکسن آبله دریافت کرده باشد، زخمی روی بازوی خود دارد که به آن نشانه آبله‌کوبی می‌گویند.

واکسن‌های و JYNNEOS که برای آبله مفید هستند، می‌توانند در پیشگیری از آبله می‌مون نیز مؤثر باشند. واکسن JYNNEOS در دو دوز تزریق می‌شود و چند هفته پس از دریافت دوز دوم، محافظت کامل حاصل می‌گردد. واکسن معمولا در یک دوز تزریق می‌شود و محافظت تقریبا یک ماه بعد از تزریق تشکیل می‌شود.

چگونه از ابتلا به آبله می‌مون جلوگیری کنیم؟

استراتژی مهم سازمان جهانی بهداشت، آگاهی‌بخشی در مورد عوامل ابتلا و افزایش آگاه‌ی عمومی در مورد راهکار‌های پیشگیری است. با به‌کارگیری اقدامات پیشگیرانه می‌توان از ابتلا جلوگیری کرد

• از تماس مستقیم با افراد مبتلا خودداری کنیم. در صورت تماس با فرد آلوده، از دستکش و ماسک استفاده کنیم.
• تلاش کنیم با اشیا و وسایل شخص بیمار تماس نداشته باشیم.
• گوشت‌هایی که برای تهیه غذا استفاده می‌شوند، به طور کامل پخته شوند؛ از خوردن گوشت خام یا نیمه‌پخته در زمان همه‌گیری خودداری شود.
• در زمان همه‌گیری، از تماس با حیوانات وحشی، به‌خصوص حیوانات بیمار یا مرده خودداری کنیم.
• شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون و استفاده از مواد ضد‌عفونی‌کننده بر پایه الکل می‌تواند خطر انتقال ویروس را کاهش دهد.
• در مورد علائم، راه‌های انتقال و پیشگیری از بیماری آبله می‌مون مطالعه کنیم.

آبله می‌مون از کجا آمده است؟

این بیماری <a href="https://www.ecdc.europa.eu/en/all-topics-z/monkeypox/factsheet-health-professionals#:~:text=MPXV%20was%20first%20isolated%20in,%2Drelated%20research%۲۰%5B24%5D." target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"اولین بار سال ۱۹۵۸، بین می‌مون‌های ماکاک که برای تحقیقات مربوط به واکسن فلج اطفال از سنگاپور به دانمارک آورده شده بودند، شناسایی شد. این بیماری باعث تاول‌هایی در میان می‌مون‌ها شده بود. دانشمندان نخستین مورد آلودگی را در می‌مون‌ها شناسایی کردند و به همین دلیل نام آن را آبله می‌مون گذاشتند، اما منشأ اصلی این ویروس ناشناخته باقی مانده است.

در طبیعت، گونه‌های زیادی از جانوران آلوده به ویروس آبله می‌مون یافت شده‌اند. شواهدی در آفریقا حاکی از آن است که جوندگانی نظیر موش صحرایی گامبیایی، سنجاب طنابی، سنجاب درختی، موش زمستان‌خواب، نخستی‌سانان و دیگر گونه‌ها می‌توانند می‌زبان و انتقال‌دهنده این ویروس باشند. پژوهشگران گمان می‌کنند جوندگان آفریقایی منشأ بیماری ام‌پاکس باشند.

آبله می‌مون در ایران

آغاز سال ۱۴۰۱ چندین مرکز از جمله ایران، گزارش‌هایی از موارد احتمالی یا مشکوک به آبله می‌مون داشتند، اما به گفته مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، ایران تا به حال جزو مناطق سطح هشدار پایین سازمان بهداشت جهانی در بیماری آبله می‌مون بوده است. معاون این مرکز اعلام کرده است تا به حال موردی از آبله می‌مون در ایران شناسایی نشده است.

بر اساس <a href="https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/response/۲۰۲۲/world-map.html" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"گزارش CDC (به‌روزرسانی ۲۸ مرداد ۱۴۰۳)، تا به حال در کشور‌های همسایه ایران ۱۲ مورد در ترکیه، ۱ مورد در مراکش، ۲۷ مورد در لبنان، ۷ مورد در پاکستان، ۱۶ مورد در امارات متحده عربی، ۵ مورد در قطر و ۸ مورد در عربستان سعودی تشخیص داده شده است.

با توجه به گسترش بیماری در کشور‌های همسایه، دور از انتظار نیست این بیماری به ایران هم راه یابد؛ به این دلیل باید مراقبت‌ها و اقدامات لازم بیش از پیش انجام شود. مطابق اظهار اخیر وزارت بهداشت، این وزارتخانه به منظور مدیریت و پیشگیری از آبله می‌مون، تمهیدات اختصاصی‌ای برای افرادی که از کشور‌های آفریقایی، به‌اختصاص جمهوری دموکراتیک کنگو، داخل کشور خواهد شد، در نظر گرفته است.

تفاوت آبله می‌مون با آبله مرغان

شواهد آزمایشگاه‌ی نشان می‌دهد علائم ام‌پاکس شباهت زیادی به علائم آبله مرغان دارد، اما این دو بیماری تفاوت‌هایی نیز دارند

• ام‌پاکس ویروسی از خانواده <a href="https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%E2%۸۰%8C%D9%۸۸%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%۸۷" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"پاکس‌ویریده است، اما آبله مرغان از خانواده <a href="https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%۸۷%D8%B1%D9%BE%D8%B3%E2%۸۰%8C%D9%۸۸%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%۸۷" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"هرپس‌ویریده است.
• الت‌هاب غدد لنفاوی از علائم ام‌پاکس است، اما معمولا در آبله مرغان رخ نمی‌دهد.
• ام‌پاکس می‌تواند از طریق جانوران نیز منتقل شود، در حالی که آبله مرغان از طریق انسان منتقل می‌شود.
• بثورات پوستی در آبله مرغان اندازه بزرگ‌تری نسبت به ام‌پاکس دارند.
• علائم آبله مرغان تا ۲ هفته بهبود می‌یابند، اما بهبود علائم ام‌پاکس بین ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد.
• آبله مرغان در مقایسه با ام‌پاکس مسری‌تر است و راحت‌تر گسترش می‌یابد.
• در ام‌پاکس، بثورات پوستی بیش‌تر در صورت، کف دست‌ها و پاها دیده می‌شود، اما در آبله مرغان، بثورات روی صورت، شکم و تنه دیده می‌شود.

<figcaption class="wp-element-caption"گسترش بثورات پوستی در آبله مرغان (سمت راست) و آبله میمون (سمت چپ)

همه‌گیری ام‌پاکس

موارد <a href="https://www.ecdc.europa.eu/en/all-topics-z/monkeypox/factsheet-health-professionals#:~:text=MPXV%20was%20first%20isolated%20in,%2Drelated%20research%۲۰%5B24%5D." target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"ابتلای انسان به این بیماری سال ۱۹۷۰ می‌لادی (۱۳۴۹) در جمهوری کنگو شناسایی شد. پس از ریشه‌کن شدن بیماری آبله و توقف واکسیناسیون آن، بیماری آبله می‌مون گسترش یافت و موارد دیگر در ۱۱ کشور آفریقایی از جمله جمهوری کنگو، گابن، ساحل عاج، لیبی، نیجریه، سیرالئون، کامرون، آفریقای مرکزی و بنین گزارش شد.

ابتدا، این بیماری بین ساکنان آفریقا شیوع یافت و سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲)، اولین مورد ابتلای انسانی در خارج از آفریقا، در ایالات متحده گزارش شد. همان سال، همه‌گیری در ایالات متحده رقم خورد و در مجموع ۸۱ مورد انسانی بین افرادی که در تماس نزدیک با سنجاب دشتی بودند، گزارش گردید.

اگرچه آبله می‌مون بیماری بومی کشور‌های مرکز و غرب آفریقا محسوب می‌شود، به گفته دکتر تدروس ادهانوم قبریسوس، دبیرکل سازمان جهانی بهداشت، این بیماری شرایط شیوع بیش‌تر در دیگر کشور‌های آفریقایی و احتمالا خارج از این قاره را دارد. آبله می‌مون با مسافرانی از نیجریه به دفعات، به فلسطین اشغالی، بریتانیا، سنگاپور و ایالات متحده آمریکا منتقل شده است.

اخیرا سازمان جهانی بهداشت در <a href="https://www.who.int/news/item/۱۴-۰۸-۲۰۲۴-who-director-general-declares-mpox-outbreak-a-public-health-emergency-of-international-concern" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"بیانیه‌ای، افزایش ابتلا به بیماری آبله می‌مون در کشور‌های آفریقایی را حالت اضطراری بهداشت عمومی (PHEIC) با نگرانی بین‌المللی اعلام کرد. اکنون (۲۰۲۴)، تعداد موارد گزارش‌شده در سال جاری با بیش از ۱۵۶۰۰ مورد و مرگ ۵۳۷ نفر، از مجموع سال قبل نیز فرا‌تر رفته است.

جمع‌بندی

در این گزارش با آبله می‌مون، علائم، راه‌های انتقال و درمان آن آشنا شدیم. دانستیم که آبله می‌مون بیماری ویروسی است که می‌تواند از جانوران یا انسان مبتلا، به انسان سالم منتقل شود. علائم این بیماری در دو مرحله ابراز می‌شوند؛ در مرحله اول، تب، خستگی، سردرد‌های شدید، تورم غدد لنفاوی و ضعف عمومی تشکیل می‌شود و در مرحله دوم، بثورات پوستی ظاهر می‌گردند.

این بیماری به طور کلی خطرناک نیست، اما بسته به نوع ویروس و حالت سلامت و سیستم ایمنی فرد مبتلا می‌تواند خفیف یا شدید باشد. اگر در افراد گروه‌های پرخطر، کودکان، زنان باردار و افراد با نقص ایمنی، موارد شدید رخ دهد، می‌تواند منجر به مرگ فرد گردد.

به دلیل شباهت زیاد بیماری ام‌پاکس و آبله مرغان، از واکسن‌ها و روش‌های درمانی آبله مرغان برای این بیماری نیز استفاده می‌شود.

سوالات متداول

آبله می‌مون چیست؟

بیماری ویروسی است که از جانوران به انسان منتقل می‌شود و علائمی بسیار شبیه آبله در بیمار ایجاد می‌کند.

علائم ابتلا به بیماری آبله می‌مون چیست؟

تب، سردرد شدید، الت‌هاب غدد لنفاوی، کمردرد، درد عضلانی، خستگی شدید، بثورات و جوش‌های پوستی از علائم این بیماری می‌باشند.

آیا آبله می‌مون کشنده است؟

اکثریت افراد مبتلا پس از چند هفته بهبود می‌یابند، بااین‌حال می‌زان کشنده بودن این بیماری بسته به نوع ویروس، حالت سلامت فرد و شرایط منطقه‌ای متفاوت است.

آبله می‌مون چگونه درمان می‌شود؟

بیماران باید مایعات و غذای کافی مصرف کنند تا سطح مواد مغذی در بدن پایدار بماند. داروی آنتی‌ویروس تکوویریمات که اولین بار برای درمان آبله تجویز شده بود، مجوز درمان آبله می‌مون را از انجمن طب اروپا دریافت کرده است.

آیا آبله می‌مون واکسن دارد؟

واکسن‌های آبله در پیشگیری از ابتلا به آبله می‌مون موثر عمل می‌کنند؛ به این دلیل افرادی که واکسیناسیون اولیه آبله را دریافت کرده‌اند، کمتر در معرض ابتلا قرار دارند. واکسن‌های و JYNNEOS برای پیشگیری از ابتلا به آبله و آبله می‌مون تایید شده‌اند.

آیا آبله می‌مون باعث خارش می‌شود؟

بله. یکی از علائم مهم این بیماری بثورات پوستی است که با گذشت زمان از لکه‌های قرمز به تاول و سپس به زخم تبدیل می‌شوند. این بثورات معمولا همراه با خارش هستند. با استفاده از کرم‌ها و لوسیون‌های ضد‌خارش و مصرف دارو‌های آنتی‌هیستامین (به تجویز پزشک)، می‌توان حس خارش را کاهش داد.