خوارزمی و خواجه نصیرالدین طوسی در عصر مدرن تأثیر دو نابغه بر هوش مصنوعی و علوم فضایی, تاریخ علم شاهد بر دو نفر از بزرگترین دانشمندان ایرانی است که پایههای ریاضیات، نجوم و علوم رایانه را شکل دادند. محمد بن موسی خوارزمی، پدر جبر و خالق ật الگوریتم، و خواجه نصیرالدین طوسی، معمار مراغه و پیشگمان مدلهای سیارگی، اگر در عصر حاضر زنده بودند، قطعاً در صدر پیشرفتهای تکنولوژیک قرار میگرفتند.
خوارزمی مهندس ارشد هوش مصنوعی و دادههای کلان خوارزمی با کتاب الجبر و المقابله مبنای تفکر الگوریتمی را بنیان نهاد.
منطق ریاضی که برای حل معادلات خطی و درجه دوم ابداع کرد، امروزه در بستر شبکههای عصبی و مدلهای یادگیری عمیق پیادهسازی شده است. احتمالاً خوارزمی در تیمهای اصلی شرکتهایی نظیر گوگل، اوپنایآی یا اینویدیا (NVIDIA) حضور مییافت تا معماریهای بهینهتر برای آموزش مدلهای زبانی بزرگ (LLM) طراحی کند.
ج طوسی، مکانیزمی ریاضی ارائه داد که قرنها بعد پایه مدل هلیوسنتریک کوپرنیکوس شد.
او در رصدخانه مراغه، اولین مرکز تحقیقاتی بینالمللی تاریخ را مدیریت میکرد. در قرن بیست و یکم، تخصص او در مکانیک آسمانی، دینامیک سیارات و ابزارهای رصد دقیق، او را به رأس هرم سازمانهای فضایی نظیر ناسا (NASA) یا اسپیسایکس میرساند. او بدون شک در ماموریتهایی مانند تلسکوب جیمز وب، کاوشهای مریخ و محاسبه مسیرهای پیچیده یانها رهبر تیمهای محاسبه مداری و فیزیک سیارگان میبود.
دیدگاه بینرشتهای طوسی که نجوم، ریاضیات و فلسفه را میپیوندید، الگوی ایدهآل برای علم دادههای فضایی امروز است. همکاری متقابل از الگوریتم به کیهانشناسی محاسباتی قدرت واقعی این دو نابغه در تعامل متقابلشان نهفته بود. خوارزمی زبان محاسبه (الگوریتم) را داد و طوسی مسائل فیزیکی کیهان (مدلسازی) را تعریف کرد. امروزه این دو حوزه در کیهانشناسی محاسباتی ادغام شدهاند.
شبیهسازیهای بزرگ مقیاس جهان، مانند پروژه ایلاستیس یا شبیهسازی میلنیوم، نیازمند الگوریتمهای بهینه خوارزمی برای حل معادلات دیفرانسیل جزئی طوسی بر روی ابرکامپیوترها هستند. اگر این دو امروز زنده بودند، شاهد تولد یک پلتفرم هوشمند کاوش جهان میبودیم که دادههای تلسکوپها را با الگوریتمهای خودبهینهسازی پردازش کرده و کشفهای جدید را پیشبینی میکند.
میراث جاودانه از بخارا و طوس تا سیلیکون ولی خوارزمی و خواجه نصیرالدین طوسی نمادیناند از اینکه علم مرزی نمیشناسد. ابزارهای ریاضی که قرنها پیش در مدارس بخارا، بغداد و مراغه توسعه یافتند، امروز در تراشههای سیلیسی، کدهای پایتون و معادلات فیزیک کوانتومی زندهاند. شناخت این ریشهها، انگیزهای است برای نسل جدید دانشمندان ایرانی تا در مرزهای نوین علم و تکنولوژی پرچمدار باشند.
