پژوهشگران دانشگاه تورنتو کانادا با تحلیل داده‌های شاخص توده بدنی بیش از پنجاه هزار کودک، نتیجه گرفتند که مصرف روزانه یک لیوان آبمیوه با افزایش وزن در کودکان مرتبط است.
این مطالعه که شامل داده‌های کودکان استرالیایی بود، انواع محبوب آبمیوه مانند انگور، سیب و پرتقال را مورد بررسی قرار داد. نتایج نشان داد که حتی آبمیوه‌های کاملا طبیعی و بدون افزودنی نیز باعث افزایش جزئی شاخص توده بدنی در روز‌های مصرف می‌شوند.
محققان تأکید کردند که کودکان زیر هشت سال بیش‌ترین تأثیر را از مصرف آبمیوه می‌پذیرند. بر اساس شواهد حاصل از مطالعات کوهورت آینده‌نگر، هر وعده روزانه آبمیوه با افزایش شاخص توده بدنی در میان کودکان ارتباط مستقیمی دارد.
شاخص توده بدنی ابزاری است برای سنجش تناسب وزن با قد و سن، که توسط بنیاد قلب برای ارزیابی وضعیت وزنی افراد به کار می‌رود. اگرچه میوه حاوی ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های ضروری است، اما در فرآیند تبدیل به آبمیوه، فیبر از بین می‌رود در حالی که قند‌های طبیعی و کالری‌های مایع در آن متمرکز می‌شوند.
کارشناسان تغذیه به والدین توصیه می‌کنند که مصرف آبمیوه در رژیم غذایی کودکان را محدود کنند و به جای آن تکه‌های میوه تازه را به عنوان گزینه سالم‌تری در نظر بگیرند.
دکتر ماریا وونگ، نویسنده اصلی این تحقیق که در مجله پزشکی ج پ منتشر شده است، بیان کرد یافته‌های ما نشان می‌دهد که آبمیوه نباید به عنوان جایگزین سالم برای میوه تازه در رژیم غذایی کودکان تلقی شود. اگرچه آبمیوه ویتامین سی و برخی مواد مغذی دیگر را فراهم می‌کند، اما عدم وجود فیبر باعث می‌شود قند‌های طبیعی به سرعت در خون جذب شده و نوسانات انسولین را به همراه آورد.
این مطالعه که با همکاری محققان دانشگاه موناش استرالیا انجام شده، داده‌های طولی از سه کوهورت بزرگ کودک را بررسی کرده است. نتایج در تمام گروه‌های سنی، جنسیتی و سطح اجتماعی-اقتصادی یکسان باقی مانده و نشان‌دهنده اثبات قوی رابطه سببی بین مصرف آبمیوه و افزایش وزن است.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) پیش از این در دستورالعمل‌های خود توصیه کرده بود که مصرف قند‌های آزاد در کودکان باید کمتر از ده درصد کل کالری‌های روزانه باشد. یک لیوان ۲۵۰ می‌لی‌لیتری آبمیوه پرتقال حاوی حدود ۲۲ گرم قند طبیعی است که تقریبا معادل پنج قندچای قند می‌شود و می‌تواند به تنه‌ایی سهم قابل توجه‌ی از این سقف را پر کند.
دکتر علیرضا استادی، متخصص تغذیه کودکان در تهران، در واکنش به این تحقیق اظهار داشت در ایران نیز مصرف آبمیوه‌های بسته‌بندی شده و سنتی در کودکان رو به افزایش است. بسیاری از والدین با حسن نیت فکر می‌کنند که آبمیوه طبیعی جایگزین کامل میوه است، در حالی که تفاوت‌های متابولیک مهمی بین این دو وجود دارد.
محققان تورنتو همچنین به بررسی تأثیر آبمیوه‌های کم‌کالری و مصنوعی پرداخته‌اند. اگرچه داده‌های محدود‌تری در این زمینه وجود دارد، اما شواهد اولیه نشان می‌دهد که جایگزینی آبمیوه با نوشیدنی‌های مصنوعی شیرین نیز می‌تواند ترجیحات طعم را به سمت شیرینی سوق داده و در درازمدت مصرف کل قند را افزایش دهد.
آکادمی پزشکی کودکان آمریکا (AAP) در دستورالعمل‌های به‌روزرسانی شده ۲۰۲۲ خود، مصرف آبمیوه را برای کودکان زیر یک سال کاملا منع کرده و برای کودکان ۱ تا ۳ سال حداکثر ۱۲۰ می‌لی‌لیتر، برای ۴ تا ۶ سال حداکثر ۱۸۰ می‌لی‌لیتر و برای ۷ تا ۱۸ سال حداکثر ۲۴۰ می‌لی‌لیتر در روز توصیه کرده است.
مطالعات موازی در اروپا نیز نتایج مشابه‌ی گزارش کرده‌اند. تحقیقی در انگلستان با پیگیری ۴۰۰۰ کودک تا سن ۱۱ سالگی نشان داد که کودکان با مصرف روزانه آبمیوه در سنین پیش‌دبستانی، احتمال چاقی در سن بلوغ ۱.۴ برابر کودکان غیر‌مصرف‌کننده را داشتند.
از نظر مکانیسم زیستی، محققان معتقدند که کالری‌های مایع حس سیری ایجاد نمی‌کنند. مغز قند‌های مایع را به طور کامل ثبت نمی‌کند و کودک پس از نوشیدن آبمیوه، غذا‌های دیگر را با همان مقدار قبلی مصرف می‌کند که منجر به اضافه کالری مزمن می‌شود.
پاداش‌های مدرسه‌ای و برنامه‌های تغذیه‌ای در کشور‌های مختلف در حال تغییر هستند. در مکزیک، مالیات بر نوشیدنی‌های قندی شامل آبمیوه‌های با قند افزوده شده است و نتایج اولیه نشان‌دهنده کاهش ۶ درصدی مصرف در دو سال اول است. در ایران، وزارت بهداشت در حال تدوین دستورالعمل‌های جدید برای کانتین‌های مدارس است.
برای والدین که می‌خواهند مصرف آبمیوه کودکان را کاهش دهند، کارشناسان استراتژی‌های عملی پیشن‌هاد می‌دهند تدریجی رقیق کردن آبمیوه با آب، ارائه آب طبیعی با تکه‌های میوه برای طعم‌دهی، استفاده از اسفنجه‌های جذاب برای تشویق به نوشیدن آب، و مهم‌تر از همه، القدوه والدین در انتخاب نوشیدنی‌های سالم.
صنعت آبمیوه جهانی با ارزش بازار بیش از ۱۵۰ می‌لیارد دلار در سال ۲۰۲۳، با این تحقیقات روبرو است. بسیاری از برند‌ها در حال توسعه محصولات جدید با فیبر افزوده، قند کاهش‌یافته یا ترکیبات میوه و سبزیجات هستند تا نگرانی‌های بهداشتی را برطرف کنند.
دکتر وونگ تأکید کرد هدف ما ترساندن والدین نیست، بلکه آگاه‌سازی برای انتخاب‌های آگا‌هانه است. میوه تازه، آب طبیعی و شیر مادری یا فرمولا برای نوزادان، بهترین گزینه‌های تغذیه‌ای باقی می‌مانند. آبمیوه می‌تواند به عنوان یک خوراکی گاه‌به‌گاه در مناسبت‌ها مصرف شود، نه به عنوان نوشیدنی روزانه.
این تحقیق با حمایت موسسه‌های ملی بهداشت کانادا (CIHR) و بدون تضاد منافع با صنعت غذا انجام شده است. محققان در حال برنامه‌ریزی برای مطالعات مداخله‌ای هستند تا اثربخشی استراتژی‌های مختلف کاهش مصرف آبمیوه در خانواده‌ها را ارزیابی کنند.
