راهنمای کامل درمانهای جایگزین دندان از دست رفته ایمپلنت، پروتز و نکات حیاتی بهداشت دهان, دکتر علیرضا هادی، مدیر گروه پروتزهای دندانی دانشگاه، در گفتگو با خبرگزاری بهداشت نیوز، روشهای متنوع درمان برای بیماران دندانی را تشریح کرد.
ایشان بیماران را بر اساس تعداد دندانهای باقیمانده به دو دسته کاملاً بیدندان و نیمه بیدندان تقسیمبندی میکنند و برای هر گروه، گزینههای درمانی مخصوص به خود وجود دارد. گزینههای درمانی برای بیماران نیمه بیدندان افراد نیمه بیدندانی که همچنان تعدادی از دندانهای طبیعی خود را حفظ کردهاند، میتوانند از هر دو روش پروتز ثابت یا متحرک بهرهمند شوند.
ه دلیل عدم راحتی و ثبات کمتر، معمولاً اولین انتخاب بیماران نیستند.
پروتزهای ثابت (پل یا ) راهکار کلاسیک در این روش، دندانهای مصنوعی به شکل یک پل به دندانهای همسایهی سالم بیمار متصل میشوند. دکتر هادی تأکید میکند که امکان اجرای این روش برای همه بیماران وجود ندارد و دندانپزشک باید شرایط استخوان و لثه را ارزیابی کند. پروتزهای متکی بر ایمپلنت استاندارد طلایی مدرن این روش شامل قرار دادن پیچهای تیتانیومی (ایمپلنت) در استخوان فک به جای ریشههای دندانهای از دست رفته و نصب روکش روی آنهاست.
استراتژیهای درمان برای بیماران کاملاً بیدندان برای افرادی که هیچ دندانی ندارند، دو مسیر اصلی درمانی وجود دارد دستدندان متحرک سنتی راهکار سریع و اقتصادی این روش نسبتاً سریع و کمهزینه است، اما عوارضی چون تکان خوردن پروتز (لق شدن)، زخمهای لثه و مهمتر از همه تحلیل استخوان فک در درازمدت دارد. معمولاً این پروتزها هر ۵ تا ۷ سال یک بار نیاز به تعویض یا اصلاح دارند.
اوردنچر ترکیب ایمپلنت و پروتز متحرک در این روش، ۲ تا ۴ ایمپلنت در فک پایین و معمولاً ۴ ایمپلنت در فک بالا تعبیه شده و یک پروتز متحرک روی آنها قفل میشود. مزایای اصلی شامل ثبات بالا، جلوگیری از تحلیل استخوان، راحتتر بودن گفتار و جویدن و حذف چسبهای دندانی است. پروتز ثابت کامل روی ایمپلنت (/۸) بهترین کیفیت زندگی با استفاده از ۶ تا ۸ ایمپلنت در هر فک، یک پروتز ثابت و غیرقابل برداشتن اجرا میشود.
این روش بیشترین شباهت به دندانهای طبیعی را دارد، هیچ حرکتی ندارد و قدرت جویدن کامل را بازمیگرداند. موانع و پیشنیازهای جراحی ایمپلنت دکتر هادی مواردی را که مانع از انجام ایمپلنت میشوند یا نیاز به مدیریت ویژه دارند، لیست کرد دیابت کنترل نشده سطح هموگلوبین گلیکوزیلاته باید زیر ۷ باشد. در صورت بالاتر بودن، باید ابتدا قند خون با کمک پزشک غدد کنترل شود.
داروهای پوکی استخوان (باسفناتها) این داروها ریسک نخر استخوان فک را افزایش میدهند. باید با هماهنگی پزشک تجویزکننده، ۶ ماه تا ۲ سال قبل از جراحی قطع شوند و تا بهبودی کامل ادامه یابد. مصرف دخانیات سیگار کشیدن عامل ریسک بالا برای شکست ایمپلنت است. قطع کامل در زمان طلایی بهبود (۲ هفته قبل تا ۲ هفته بعد از جراحی) الزامی است.
کمبود حجم استخوان در صورت عدم کافی بودن بافت استخوان، ابتدا پیوند استخوان (کوچک با پودر استخوان یا گسترده با برداشت از بدن بیمار) انجام شده و پس از بهبود، ایمپلنت تعبیه میگردد. سن بیمار ترجیحاً پس از تمام رشد استخوانی (۱۸ تا ۲۵ سالگی) انجام میشود، مگر در موارد استثنایی با پیگیری دقیق. اصول طلایی بهداشت دهان برای طول عمر پروتز و ایمپلنت دکتر هادی بر این نکته تأکید کرد که بهترین درمان، پیشگیری است.
عدم مراقبت باعث پوسیدگی، کشیدن دندان و در نهایت بیدندانی میشود. برای صاحبان ایمپلنت و پروتزهای پیشرفته، مراقبت سختگیرانهتری لازم است مسواک زدن روزانه دو بار (صبح و شب) با مسواک نرم به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه. مسواکهای متوسط یا سخت در درازمدت باعث فرسایش مینای دندان میشوند. استفاده اجباری از نخ دندان، سوپرفلاها، واترجت (دندانشویی آب) و دهانشویه. ویزیت منظم هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار نزد دندانپزشک.
انتخاب هوشمانه خمیردندان برند و نوع خمیردندان از تکنیک مسواک زدن مهمتر نیست. خمیردندان باید تاییدیه وزارت بهداشت و انجمنهای معتبر را داشته باشد. حاوی فلوراید برای تقویت مینا باشد. برای دندانهای حساس، از فرمولاسیونهای ضدحساسیت استفاده شود.
هشدار مهم در مورد خمیردندانهای ذغالی اگرچه در تبلیغات به عنوان سفیدکننده معرفی میشوند، اما مصرف طولانیمدت آنها به دلیل زبری بالا، باعث فرسایش مینا، حساسیت دندان و حتی تیرهتر شدن رنگ دندانها میشود. مصرف آنها باید با احتیاط و مشورت دندانپزشک باشد. نقش حیاتی واترجت و دهانشویه واترجت (دندانشویی آب) برای تمیز کردن نواحی بیندندانی، زیر پلها و اطراف ایمپلنتها که نخ دندان به آنها دسترسی ندارد، فوقالعاده موثر است.
بیماران کاربر واترجت سلامت لثه و استخوان بهتری دارند. دهانشویه دو دسته درمانی (کلرهگزیدین، پروبیوتیک – با دستور پزشک و برای مدت محدود) و غیردرمانی وجود دارد. دهانشویههای غیردرمانی حتماً باید فلوراید دار و فاقد الکل باشند. الکل در دهانشویهها مخاط دهان را خشک کرده و در درازمدت ریسک سرطان دهان را افزایش میدهد. استفاده از دهانشویه فاقد الکل حاوی فلوراید برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال نیز توصیه میشود.
نتیجهگیری سرمایهگذاری بر سلامت دندان، سرمایهگذاری بر سلامت کل بدن دکتر هادی فرهنگسازی بهداشت دهان را از سالهای مدرسه (۶ تا ۱۲ سالگی) اولویت میداند. نهادینه کردن عادات صحیح، اندوختهگذاری برای تغذیه سالم، گفتار صحیح و اعتماد به نفس در تمام طول عمر است. سلامت دندان مستقیماً بر سلامت عمومی تاثیر میگذارد و مراقبت از آن، ضرورت است، نه انتخاب.
