پیشگیری یا خودمراقبتی، مجموعهای از راهکارها است که با حفظ سلامت و ارتقای کیفیت زندگی، از بروز بیماریها جلوگیری میکند. اصل «پیشگیری بهتر از درمان»، مهمترین استراتژی برای حفظ سلامت محسوب میشود و اهمیت آن به حدی است که مراجع علمی متعددی به آن اختصاص یافتهاند.
آمارهای هشداردهنده مرگومیر زودرس
بر اساس گزارش پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، نیمی از موارد مرگومیر پیش از سن ۷۰ سالگی رخ میدهد؛ یعنی عدم توجه به خودمراقبتی، افراد را به مرگ زودرس دچار میسازد. در حالی که این نرخ در کشورهای پیشرفته بین ۱۵ تا ۲۰ درصد برآورد شده است. کاهش مرگومیر زودرس از شاخصهای اصلی سلامت در هر کشوری است و دستیابی به آن تنها با اجرای صحیح اصول خودمراقبتی ممکن میشود.
🔗 بیشتر بخوانید: نمک رنگی بخوریم یا نه؟_اسپایدر
تأثیر خودمراقبتی بر کاهش هزینههای درمانی
متخصصان حوزه سلامت تأکید دارند که با رعایت اصول خودمراقبتی، میتوان حداقل ۵۰ درصد از هزینههای درمانی و مراجعات پزشکی را کاهش داد. خودمراقبتی به ابعاد مختلفی تقسیم میشود که برجستهترین آن «سبک زندگی سالم» است.
مؤلفههای سبک زندگی سالم
- رژیم غذایی متعادل و پرهیز از کمتحرکی
- اجتناب از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر
- مراقبت از بهداشت فردی و پرهیز از روابط جنسی ناسالم
- رعایت ایمنی در رانندگی و محیط کار
- حفظ سلامت روان
- شرکت در برنامههای غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماریهای مزمن و سرطان
دخانیات: عامل اول خطر سرطان
پیشگیری از سرطان بر دو محور استوار است: اجتناب از عوامل خطر و شرکت در برنامههای غربالگری برای تشخیص زودهنگام. در میان عوامل خطر، سیگار رتبه اول را دارد و مهمترین عامل منفرد محسوب میشود. مصرف دخانیات باعث ۳۵ درصد از سرطانها، بهویژه سرطان ریه میشود. به همین دلیل افراد سیگاری بالای ۵۰ سال با سابقه مصرف طولانیمدت، ملزماند از نظر سرطان ریه تحت غربالگری قرار گیرند. قلیان و مواد مخدر نیز عامل انواع سرطان هستند و دوری از آنها ضروری است.
آخرین مطالب
- بازدید رئیسجمهور از دستاوردهای فناورانه کاراشاب در کنفرانس ملی مخابرات ۱۴۰۴
- یوتوب قابلیت ترقی کیفیت ویدیو با هوش مصنوعی را به اپلیکیشن تلویزیون اضافه کرد
- بهترین و احساسیترین انیمههای غمانگیز؛ ۱۰ اثر ماندگار برای اشکریزی
- قابلیت را به اضافه کرد؛ ساخت آواتار شخصی برای ویدیوهای هوش مصنوعی
- تأثیر مشکلات مالی والدین بر مهارتهای اجتماعی کودکان؛ نتایج یک تحقیق طولی
🔗 بیشتر بخوانید: افطارخونه میزبان روزهداران تهرانی + ویدئو_اسپایدر
چاقی شکمی: تهدیدی برای انواع سرطان
چاقی و اضافه وزن، بهویژه چاقی شکمی، عامل رتبه دوم خطر سرطان است و احتمال ابتلا به سرطان سینه، پروستات و گوارشی را افزایش میدهد. حداکثر دور کمر پیشنهادی برای زنان ۹۰ سانتیمتر و برای مردان ۱۰۰ سانتیمتر است. شاخص توده بدنی (BMI) نیز باید زیر ۲۵ نگه داشته شود.
عفونتها و نقش واکسیناسیون
بعضی عفونتها مانند ویروس زگیل تناسلی (HPV) و هلیکوباکتر پیلوری، بهترتیب عامل اصلی سرطان گردن رحم و معده هستند. عفونت HPV با واکسیناسیون و پرهیز از رفتارهای پرخطر جنسی بهطور کامل قابل پیشگیری است. برای هلیکوباکتر پیلوری نیز پیشنهاد میشود همه افراد حداقل یکبار برای بررسی این عفونت مراجعه کرده و در صورت لزوم درمان شوند.
بیتحرکی: عامل خطر پنهان
کمتحرکی و عدم فعالیت ورزشی، از عوامل مهم خطر ابتلا به سرطان است. با گسترش زندگی ماشینی، بیتحرکی یکی از چالشهای اصلی جوامع شده و باعث بروز بیماریهای قلبی، دیابت، فشار خون و سرطان، بهویژه در جوانان میشود. پیشنهاد میشود هفتهای سه بار، هر بار ۳۰ تا ۵۰ دقیقه ورزش منظم داشته باشید. اگر وقت ندارید، فعالیتهای روزمره را تغییر دهید: پیادهروی سریعتر، دوچرخهسواری به جای ماشین و استفاده از پله به جای آسانسور. ورزش یکی از کلیدهای نشاط و سلامت است.
اهمیت سوابق خانوادگی
بر اساس اعلام مرکز تحقیقات سرطان، تا ۲۰ درصد از برخی سرطانها جنبه ارثی دارند. بنابراین افراد دارای سوابق خانوادگی سرطان، باید جدیتر در برنامههای غربالگری شرکت کنند.
رژیم غذایی و عوامل خطر غذایی
مصرف بیش از حد نمک، گوشتهای فرآوریشده، چربیهای ترانس، نیتراتهای غذایی و شیرینکنندههای مصنوعی از دیگر عوامل خطر سرطان هستند که باید در رژیم غذایی کنترل شوند.
غربالگری: قدرتمندترین ابزار پیشگیری
بیش از نیمی از سرطانها قابل پیشگیری هستند. آمارها نشان میدهد غربالگری میتواند از سرطان گردن رحم تا ۱۰۰ درصد، سرطان پوست تا ۹۵ درصد، سرطان ریه تا ۸۵ درصد و سرطان روده بزرگ تا ۵۵ درصد پیشگیری کند. غربالگری یعنی انجام بازدیدها و تستهایی که بیماری را قبل از بروز علائم تشخیص میدهند و امکان درمان در مراحل اولیه را فراهم میکنند. رایجترین برنامههای غربالگری در جهان مربوط به دیابت، بیماریهای قلبی، سلامت روان و سرطانهای روده بزرگ، معده، کبد، سینه، ریه، گردن رحم و پروستات است.
سرطان روده بزرگ: موفقترین برنامه غربالگری
سرطان روده بزرگ، سومین سرطان شایع و عامل مرگ ناشی از سرطان در جهان است (یک نفر از هر ۲۰ نفر). این سرطان تا مراحل پیشرفته علائم خاصی ندارد، اما علائم هشداردهندهای وجود دارد که در صورت مشاهده باید بلافاصله مراجعه پزشکی کنید:
- خون در مدفوع: مدفوع سیاه یا خون روشن در مدفوع (نیاز به بازدید گوارش)
- تغییر در عادت مدفوع: یبوست، اسهال یا کاهش قطر مدفوع به مدت چند هفته بدون دلیل غذایی یا عفونی
- کمخونی: ناشی از خونریزیهای نامرئی، با علائم سرگیجه، خستگی و تنگینفس
- بیاشتهایی: بهویژه در مراحل پیشرفته
- کاهش ناخواسته وزن: بیش از ۵ کیلوگرم در ۳ ماه
- دردهای شکمی: که میتواند با سندرم روده تحریکپذیر اشتباه گرفته شود
مهم است بدانید که پolipهای پیشسرطانی اکثر مواقع بیعلامت هستند و تنها راه تشخیص آنها، غربالگری است. غربالگری سرطان روده بزرگ نه تنها سرطان را در مراحل اولیه آشکار میکند، بلکه با شناسایی و حذف پolipهای پیشسرطانی، تا ۱۰ سال قبل از بروز سرطان میتواند پیشگیری کند. این برنامه موفقترین غربالگری سرطان در جهان است و خطر ابتلا را تا ۵۰ درصد کاهش داده است.
چه کسانی باید تحت غربالگری روده بزرگ قرار گیرند؟
غربالگری برای افراد بیعلامت در دو گروه الزامی است:
- گروه اول: افراد دارای سوابق سرطان یا پolip روده در خانواده درجه یک یا دو، که باید از سنین پایینتر و بدون علائم تحت بازدید قرار گیرند.
- گروه دوم: همه افراد ۴۵ تا ۷۵ سالگی که به دلیل سن، مستعد ابتلا هستند و باید در برنامههای غربالگری شرکت کنند.
سادهترین روش غربالگری، تست سالانه خون مخفی در مدفوع است که در مراکز بهداشتی-درمانی و آزمایشگاهها بهراحتی قابل انجام است. با جدی گرفتن غربالگری و مراجعه به مراکز درمانی، میتوانید از نظر ابتلا به سرطان و پolipهای پیشسرطانی روده بزرگ پایش شوید و از سلامت خود محافظت کنید.
