شانس چیست و چگونه میتوانیم خوششانس باشیم؟ راهنمای روانشناختی و عملی, شانس واژهای کوتاه است که تأثیر عمیقی بر نگرش انسانها دارد. بسیاری از ما این مفهوم را با خرافات و باورها گره میزنیم؛ از بدشانسیآوردن شکستن آینه تا عدد ۱۳ یا باز کردن چتر در خانه. ما اغلب موفقیت یا شکست دیگران را نیز به خوششانسی یا بدشانسی آنها نسبت میدهیم، اما واقعیت شانس چیست و آیا اصلا وجود دارد؟
در این مقاله به بررسی ماهیت شانس، دیدگاههای علمی و راهکارهای عملی برای جذب اقبال میپردازیم. تعریفهای رایج شانس در میان مردم بهگفته ژاکلین وولی، استاد روانشناسی دانشگاه تگزاس، مردم سه تعریف اصلی از شانس در ذهن دارند شانس به معنای تصادف محض بسیاری شانس را مترادف بخت میدانند و برنده شدن در بازیهای شانسی را خوششانسی مینامند، در حالی که این رویدادها صرفاً تصادفی هستند.
شانس به عنوان نیروی ماوراءالطبیعی گروهی شانس را قدرتی غیبی میپندارند که بر سرنوشت افراد اثر میگذارد و با مراسم یا طلسمها قابل هدایت است. شانس به عنوان ویژگی ذاتی برخی عقیده دارند شانس صفت درونی است که با انسان متولد میشود و برخی از افراد ذاتاً خوششانسترند. دیدگاه علم درباره وجود شانس ریچارد وایزمن، نویسنده کتاب عامل شانس و استاد روانشناسی در دانشگاه هرتفوردشایر، وجود جنبه جادویی یا خرافی در شانس را رد میکند.
ی در زندگی ایجاد میکند. وایزمن میگوید در تقریباً تمام فرهنگها و در طول تاریخ، بشر درباره آیینهای خرافی و شانس صحبت کرده است.
حتی در عصر علم و فناوری نیز ما سعی میکنیم بر این پدیده مسلط شویم. وولی نیز معتقد است انسان از عدم اطمینان رنج میکشد. وقتی کنترل کمتری بر زندگی احساس میکند، به دنبال توضیحات فراطبیعی میگردد تا اضطرابش را کاهش دهد. از منظر دیگر، شانس برچسبی است برای رویدادهای تصادفی که تسلطی بر آنها نداریم. ذهن ما دشوار میپذیرد که برخی اتفاقات بیدلیل رخ میدهند؛ بنابراین مفهوم شانس این شکاف شناختی را پر میکند.
مثلاً اگر در یک آتشسوزی تنها یک خانه بماند، صاحب آن را خوششانس مینامیم، چون دلیل بقا را نمیدانیم. یا اگر کسی در قرعهکشی برنده شود، او خوششانس است و ما بدشانس، تنها چون علت را نمیفهمیم. شانس از منظر روانشناسی نظریه انساب در روانشناسی، شانس معمولاً در قالب انساب بررسی میشود؛ یعنی تصمیمگیری ما درباره علل رویدادها. ما علل را به چهار عامل اصلی نسبت میدهیم مهارت، تلاش، سختی کار و شانس.
رل است. اگر بگویید استاد از من متنفر است و بدشانسی داشتم، انساب بیرونی، ناپایدار و خارج از اختیار شماست.
پژوهشها نشان میدهد افرادی که شکست را به بدشانسی نسبت میدهند، انساب بیرونی و ناپایدار دارند و احتمال تلاش مجدد کمتری را تجربه میکنند. جالب است بدانید که قماربازان در تحقیقات هلند، شانس را نه به عنوان علت بیرونی، بلکه به عنوان ویژگی درونی برخی افراد و نیرویی در جهان بیرون تعریف میکردند و سعی میکردند با تاسهای خاص یا آیینها، شانس را به نفع خود هدایت کنند.
تأثیر باور به شانس بر عملکرد واقعی یک تحقیق در سال ۲۰۱۰ نشان داد که وقتی به گلفیزنها گفته میشود توپشان شانسآور است، عملکردشان بهتر میشود. وولی توضیح میدهد شانس به صورت جادویی کار نمیکند؛ بلکه این باور اعتماد به نفس میدهد و تمرکز را افزایش میدهد. علاوه بر این، شانس میتواند مکانیزم دفاعی باشد. نسبت دادن موفقیت دیگران به شانس، راحتتر از پذیرش تلاش بیشتر آنهاست.
اگر بدشانسی را مقصر بدانیم، دیگر نیازی نیست مسئولیت موقعیت خود را بپذیریم. اما این نگرش ما را از نقش فعال در زندگی محروم میکند. چگونه فکر کنیم تا خوششانس شویم؟
وایزمن معتقد است که اگرچه شرایط تولد، جامعه و ژنتیک در اختیار ما نیستند، اما با تغییر رفتار میتوانیم شانس خود را بهبود بخشیم. او با مطالعه افراد خوششانس و بدشانس، چهار اصل کلیدی را شناسایی کرده است بهینهسازی فرصتها افراد خوششانس فرصتهای خوب را شناسایی کرده و به حداکثر میرسانند. آنها جهانبینی گستردهتری دارند و جزئیات را که دیگران از قلم میاندازند، میبینند.
پیروی از شهود آنها جسارت عمل بر اساس حس درونی (شهود) را دارند و در زمان مناسب از فرصتها بهره میبرند. انتظار اقبال خوب خوشبینی و انتظار نتایج مثبت، انگیزه تلاش را بالا میبرد. آنها در برابر شکستها مقاوم هستند و میگویند میتوانست بدتر باشد. تبدیل بدشانسی به اقبال آنها از تجربیات منفی درس میگیرند و مسیر خود را اصلاح میکنند.
وایزمن پیشنهاد میدهد هر شب قبل از خواب، حدود ۳۰ ثانیه درباره یک اتفاق مثبت روزانه بنویسید یا از نعمتهایی مثل سلامتی، دوستان و خانواده قدردانی کنید. این کار تمرکز ذهن را به سمت مثبت سوق میدهد. همچنین دیدگاه بلندمدت حیاتی است. شکستن پا بد به نظر میرسد، اما اگر در بیمارستان همسر آیندهتان را ملاقات کنید، رویداد معنا مییابد.
از روتینهای ثابت فرار کنید مسیر پیادهروی متفاوتی انتخاب کنید، برنامههای جدید تماشا کنید، با افراد ناشناس گفتگو کنید. تغییرات کوچک، افقهای جدید باز میکنند. همیشه چشمانتان باز باشد تا هر فرصتی را که پیش میآید، برباید. سخن پایانی شانس را بسازید، نه منتظر بمانید اگر شانس تنها تصادف بیعلت است، تمرکز بر آن بیفایده است. به جای انتظار معجزه، روی ذهنیت و تفکر مثبت کار کنید.
خود را در موقعیتهایی قرار دهید که احتمال رخداد اتفاقات خوب در آنها بیشتر است. مسیر زندگیتان را با انتخابهای آگاهانه تعیین کنید، نه با تکیه بر شانس کور. نظر شما چیست؟ آیا شانس پدیدهای ماورایی است یا مهارتی که میتوان آن را یاد گرفت و تقویت کرد؟
