اوله رومر علت تاخیر پیشبینی خسوف آیو را کشف و سرعت نور را محاسبه کرد

به گزارش خبرگزاری علمی، در سیامین روز سپتامبر سال ۱۶۷۶ میلادی، ستارهشناس دانمارکی اوله رومر اعلام کرد که خسوف قمر آیو در نهم نوامبر توسط سیاره مشتری ده دقیقه دیرتر از زمان پیشبینیشده رخ خواهد داد و پیشبینی او در نهایت صحیح ثابت شد.
رومر مطالعات دقیق و پرسازماندهای بر روی خسوفهای مکرر قمر آیو توسط مشتری انجام داده بود که او را قادر ساخت تا زمان وقوع خسوفهای آتی را با دقت بالا پیشبینی نماید. بااینحال، در طول چند ماه متوالی، پیشبینیهای این دانشمند بهطور پیوسته در فواصل زمانی بیشتر و بیشتر دچار خطا شد و تا هشت دقیقه از واقعیت منحرف گردید.
عجیبتر از آن، این واقعیت بود که پس از رسیدن به اوج خطا، پیشبینیهای رومر تدریجا دقیقتر شده و مجددا با واقعیت همخوانی یافتند. این پدیده نوسانی توجه عمیق رومر را به خود جلب کرد و او با تحلیل دقیق دادهها متوجه شد که ریشه این اختلاف زمانی در تفاوت فاصله زمین و مشتری نهفته است.
زمانی که سیاره مشتری در نزدیکترین نقطه مداری خود به زمین قرار میگرفت، خسوفها به موقع و مطابق پیشبینی اتفاق میافتادند. اما هرچه مشتری در مسیر مداری خود از زمین دورتر میشد، مشاهده خسوفها با تأخیر بیشتری روبرو میگردید، چرا که نور مسافت طولانیتری را برای رسیدن به زمین طی میکرد.

اندازه مدار زمین و مدار مشتری در تقارن خورشید در آن دوره از پیش مشخص بود و رومر از این دادههای نجومی برای محاسبه فاصله دقیق زمین تا مشتری در لحظات مختلف رصد بهره برد. سپس با استفاده از این فواصل و مقادیر تأخیر مشاهدهشده، او برای نخستین بار در تاریخ علم بتواند سرعت نور را با تقریب خوب در حدود دویست هزار کیلومتر بر ثانیه محاسبه نماید.
این کشف بنیادین نه تنها بار سرعت محدود نور را به صورت کمی ثابت کرد، بلکه پایههای روشهای نوین نجومهفیزیک و سنجش فاصلههای کهکشان را نیز فراهم آورد. روش ابتکاری رومر بر پایه رصد طوفانهای مداری قمرها، قرنها پس از او نیز الهامبخش محققان علم ستارهها باقی مانده است.




