منابع فراوانی درباره سبکهای رهبری تدوین شدهاند، اما واقعیت این است که یک رهبر موفق به بیش از یک رویکرد نیاز دارد. اگر در انتخاب سبک مناسب برای خود و سازمانتان دودل هستید، با ما بمانید تا به بررسی ۶ سبک رهبری دانیل گلمن بپردازیم و شرایط کاربرد هر یک را تشریح کنیم.
دانیل گلمن (Daniel Goleman) در مقالهای که در سال ۲۰۰۰ در هاروارد بیزینس ریویو منتشر شد، شش سبک رهبری را بر اساس نتایج حاصل از پژوهشهای خود معرفی کرد. بر اساس نظر این روانشناس مشهور در حوزه هوش هیجانی، «رهبر بزرگ فردی است که بداند شرایط گوناگون امکانپذیر به رویکردهای متغیری نیاز داشته باشند.» گلمن بر پایه تواناییهای هیجانی، شش سبک رهبری متمایز را آشکار کرد که مدیران میتوانند بر اساس موقعیتها و نیازهای تیم و سازمان از آنها بهرهمند شوند.
🔗 بیشتر بخوانید: چطور نامه استعفا بنویسیم + نکاتی برای اثرگذاری زیاد تر
شش سبک رهبری گلمن عبارتند از:
- رهبری اجباری (Coercive): این سبک بر فرماندهی و اطاعت فوری تأکید دارد.
- رهبری مقتدرانه (Authoritative): این سبک بر بسیج افراد به سمت یک چشمانداز مشترک متمرکز است.
- رهبری رقابتی (Pacesetting): این سبک، برتری و خودمدیریتی را از افراد انتظار میکشد.
- رهبری وابستهساز (Affiliative): این سبک بر شکلگیری پیوندهای عاطفی تمرکز دارد.
- رهبری دموکراتیک (Democratic): این سبک بر برقراری اجماع نظر متمرکز است.
- رهبری کوچینگ (Coaching): این سبک بر توسعه افراد و هدایت آنها تأکید میکند.
اگرچه جهان در دو دهه اخیر دگرگون شده است، اما این سبکهای رهبری همچنان اعتبار خود را حفظ کردهاند. تسلط بر آنها به شما کمک میکند تا پیچیدگیهای موقعیتهای متنوع را مدیریت نمایید.
آخرین مطالب
- بازدید رئیسجمهور از دستاوردهای فناورانه کاراشاب در کنفرانس ملی مخابرات ۱۴۰۴
- یوتوب قابلیت ترقی کیفیت ویدیو با هوش مصنوعی را به اپلیکیشن تلویزیون اضافه کرد
- بهترین و احساسیترین انیمههای غمانگیز؛ ۱۰ اثر ماندگار برای اشکریزی
- قابلیت را به اضافه کرد؛ ساخت آواتار شخصی برای ویدیوهای هوش مصنوعی
- تأثیر مشکلات مالی والدین بر مهارتهای اجتماعی کودکان؛ نتایج یک تحقیق طولی
🔗 بیشتر بخوانید: تحلیل داده چیست + ۵ تکنیک تحلیل داده و آشنایی با فرایند آن_اسپایدر
با این پیشینه، در ادامه نگاهی دقیقتر به هر یک از این شش سبک داریم و بررسی میکنیم که بهتر است از هر کدام در چه زمانی استفاده کنیم.
سبک رهبری اجباری
بر اساس نظر گلمن، این سبک در اکثر مواقع کماثرترین سبک رهبری است. دلیل آن آشکار است: این سبک با تصمیمگیری از بالا به پایین، رویکرد اقتدارگرایانه و نگرش «کاری را که میگویم انجام ده» شناخته میشود. اگرچه این سبک در کوتاهمدت ممکن است نتایجده باشد، اما تأثیر مخربی بر فرهنگ سازمان میگذارد و باعث استعفای کارکنان، ناامیدی و بیانگیزگی میشود.
شرایط استفاده از سبک رهبری اجباری
این سبک نظامیگونه و کنترلگر در برخی موقعیتهای بحرانی سودمند است، شرایطی که نیازمند اقدامات سریع و قاطع هستند. به عنوان مثال، این سبک در زمان استحواذ یک شرکت یا در اتاق اورژانس بیمارستان موثر است. با این حال، به یاد داشته باشید که در اکثر موارد این سبک زیانآور است.
سبک رهبری مقتدرانه
سبک رهبری مقتدرانه، که نباید با رهبری اجباری اشتباه گرفته شود، در واقع تلاش برای القای شوق به اعضای تیم و هدایت آنها به سمت اهداف استراتژیک سازمان است. تمرکز این سبک بر تعیین دستورالعملهای شفاف و اطمینان از کارکنان است، تا در راستای تحقق چشمانداز سازمان تلاش کنند. این سبک خودمختاری را پرورش میدهد و منجر به مشارکت بیشتر کارکنان و افزایش رضایت شغلی آنها میگردد. سبک رهبری مقتدرانه موثرترین و الهامبخشترین سبک رهبری محسوب میشود.
شرایط استفاده از سبک رهبری مقتدرانه
رهبری مقتدرانه در زمان تحولات یا عدم قطعیت بالا تأثیرگذار است. به عنوان مثال، یک مدیر اجرایی در شرکت داروسازی میتواند بگوید: «ما به تعداد زیادی از بیماران خدمت خواهیم کرد»، در حالی که یک رهبر در صنعت بیمه میگوید: «ما به مردم کمک میکنیم تا آیندهشان را امن سازند.» این یادآوریها به اعضای تیم کمک میکند تا اهداف و مأموریتهای سازمان برایشان ملموس و معنادار شود.
سبک رهبری رقابتی
در رهبری رقابتی، مدیر به عنوان پیشتاز تیم شناخته میشود. او استانداردهای سطح بالایی را پیش روی تیم قرار میدهد و همه را برای رسیدن به آن تشویق میکند. اگرچه تلاش برای برتری قابل تحسین است، اما فشار مداوم برای عملکرد بیشتر و نتایج بهتر میتواند محیط کار را به یک فضای پراسترس و در آستانه انفجار تبدیل کند.
در این سبک، تمرکز شدید بر کمالگرایی باعث میشود کارکنان نتوانند نتیجه کار خود را در مقیاس بزرگ ببینند و درک کنند. در چنین شرایطی، کارکنان به خاطر فرسودگی بیش از حد و عدم رضایت از سازمان خارج میشوند. اگر بهترین نیروهای شما به دلیل فشار زیاد سازمان را ترک کنند، منافع بلندمدت شما صدمه میبیند.
شرایط استفاده از سبک رهبری رقابتی
ابتدا باید بدانید که این سبک نباید انتخاب اول شما باشد. با این حال، سبک رهبری رقابتی میتواند در زمانی که کارکنان شما به شدت باانگیزه و با لیاقت هستند، موثر واقع شود. بر اساس توانایی، این سبک برای گروههای تخصصی، همانند تیمهای تحقیق و توسعه یا حقوقی، مناسب است. اما حتی در این موارد باید این سبک را با دیگر سبکها ترکیب کنید تا کارکنان فرسوده نشوند.
سبک رهبری وابستهساز
این سبک رهبری شامل برقراری پیوندهای عاطفی قوی و حس همبستگی بین کارکنان و سازمان است. این رویکرد روحیه تیمی را تقویت کرده و یک محیط کاری مثبت و حمایتی میسازد. این ویژگیها باعث میشود تا اعضای تیم حس تعلق خاطر به محل کار داشته باشند. در این شرایط، اعضای تیم ایدهها و بازخوردهای خود را آزادانه به اشتراک میگذارند و برای موفقیت انگیزه بیشتری یافند.
بر اساس نظر گلمن، این سبک رابطهمحور بهویژه در شکلدهی یک محیط کاری مثبت ارزشمند است. شما میتوانید با شناخت کارکنانتان در سطح شخصی و جشن گرفتن موفقیتهایشان، به جای یک محیط مکانیکی، فضایی همدلانه و همبسته ایجاد کنید.
شرایط استفاده از سبک رهبری وابستهساز
این سبک ارتباطات و فرهنگ شرکت را میسازد، اما نباید به تنهایی روی آن حساب کرد. این سبک پاسخی برای چالشهای پیچیده یا موقعیتهای اضطراری سازمان شما ندارد. ترکیب این رویکرد با سبک رهبری مقتدرانه تعادل سازمان را برقرار میکند. شاید بتوان گفت این سبک رهبری همیشه باید در کنار سایر سبکها مورد استفاده قرار گیرد.
سبک رهبری دموکراتیک
سبک رهبری دموکراتیک با هدف توانمندسازی اعضای تیم به کار میرود تا در لحظات تصمیمگیری، بتوانند صاحبنظر باشند. با اختصاص زمان برای جمعآوری نظرات، گوش دادن به نگرانیها و دیدگاههای متنوع و در نظر گرفتن بازخوردها، نشان میدهید که اعضای تیم برای شما و سازمان اهمیت دارند. این شیوه باعث میشود اعضای تیم خود را بخشی از سازمان بدانند و حس تعلق بیشتری داشته باشند.
شرایط استفاده از سبک رهبری دموکراتیک
این سبک از رهبری برای زمانی مناسب است که شما از مسیر خود اطمینان ندارید یا نیاز دارید برای اتخاذ یک تصمیم مهم از حمایت جمعی اعضای سازمان بهرهمند شوید. با این حال، به یاد داشته باشید که این سبک برای اوقات اضطراری مناسب نیست. علاوه بر این، برای رسیدن به نتیجه در این سبک، لازم است اعضای تیم شما اطلاعات کافی از موضوع مورد نظر داشته باشند.
سبک رهبری کوچینگ (هدایتگر)
سبک رهبری کوچینگ بر رشد فردی اعضای تیم و سازمان شما تمرکز دارد. در این سبک، اختصاص زمان و انرژی با هدف درک اهداف بلندمدت اعضای تیم و پشتیبانی از توسعه شخصی و حرفهای آنها صورت میپذیرد. پرسیدن سوالاتی همانند: «از زندگی، کار و شغل جاری خود چه میخواهید؟» و «چطور میتوانم از شما پشتیبانی کنم؟» باعث میشود کارکنان سازمان، نظرات خود را با شما در میان بگذارند. این سبک از رهبری، جهت القای حس ارزشمندی به اعضای تیم و سازمان میباشد.
شرایط استفاده از سبک رهبری مربیگری
این سبک رهبری در طول ارزیابیهای عملکردی فردی سودمند است. قطعاً میتوانید آن را در مکالمات روزمره نیز بگنجانید. یک رهبر در نقش کوچینگ میتواند بگوید: «شما در مورد الف عالی هستید، اما هنگامی که مورد ب را انجام میدهید، انگار چالشهایی دارید. آیا به این روش تازه فکر کردهاید؟» این بازخورد بهموقع به کارکنان کمک میکند تا یاد بگیرند و رشد کنند.
چگونه سبک رهبری خود را با شرایط موجود تطبیق دهید
تحقیقات نشان میدهد که مؤثرترین رهبرها آنهایی هستند که سبک رهبری خود را با شرایط گوناگون تطبیق میدهند. این تطبیق و تحول میتواند شامل تغییر در محیط، پویایی سازمانی یا چرخه کسبوکار باشد. به همین دلیل باید به محیط خود دقت داشته باشید، تأثیر خود را بر دیگران درک کنید و رویکرد خود را بهطور مناسب با این عناصر تنظیم نمایید.
همانگونه که گلمن در مقاله خود اشاره میکند، «مؤثرترین رهبرها با انعطافپذیری کافی بین سبکهای رهبری جابجا میشوند… آنها سبک خود را بهطور مکانیکی به موقعیتهای گوناگون تحمیل نمیکنند و سیال هستند.»
بهترین رهبرها در مورد اینکه بر دیگران چه تأثیری میگذارند، حساسیت بسیار زیادی دارند و سبک خود را متناسب با افراد و تیمها انتخاب میکنند تا بهترین نتیجه را به دست آورند.
به عنوان مثال، یک رهبر وابستهساز در سه توانایی هوش هیجانی قوی است: همدلی، برقراری روابط و همکاری. در مقابل، او برای رهبری اجباری به مهارتی همانند اقتدار نیاز دارد. با تمرین و تکرار میتوان هوش هیجانی همانند اقتدار را پرورش داد.
منبع: HBR , Business Powerhouse
