در سال‌های اخیر با گسترش واکسن آنفولانزا نگرانی‌های عمومی در این زمینه کاهش یافته است، اما سوالاتی درباره می‌زان اثربخشی و ضرورت تزریق برای همه افراد همچنان در اذهان باقی مانده است. مطالعات گسترده جهانی نشان می‌دهد که واکسن آنفولانزا از موثر‌ترین واکسن‌های دنیا محسوب می‌شود، زیرا توانسته مرگ‌ومیر ناشی از آنفولانزا را در افراد بالای ۶۵ سال با بیماری‌های قلبی و ریوی، بیماران پیوند مغز و استخوان، مبتلا به سرطان و ویروس HIV به شدت کاهش دهد.
با وجود اثربخشی اثبات شده، محدودیت در تولید واکسن باعث شده اولویت‌بندی در مصرف آن ضروری گردد. کارشناسان توصیه می‌کنند کودکان بین شش ماه تا شش سال، سالمندان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف در اولویت دریافت واکسن قرار گیرند. مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه در برابر آنفولانزای فصلی، واکسیناسیون در زمان مناسب است.
انواع واکسن و نکات مهم کاربرد
واکسن آنفولانزا در دو فرم زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی) و کشته‌شده (تزریقی) موجود است. واکسن زنده ضعیف‌شده حاوی ویروس زنده است و برای افراد با نقص ایمنی مناسب نیست، در حالی که واکسن کشته‌شده ویروس غیر‌فعال دارد و هیچ آلودگی‌ای برای بدن ایجاد نمی‌کند. سازمان جهانی بهداشت سالانه ویروس‌های گردشی را ارزیابی کرده و فرمولاسیون واکسن سال آینده را تعیین می‌کند تا شرکت‌های تولیدکننده پیش از شهریور ماه واکسن‌های سه‌گانه را تدارک ببیند.
گروه‌های اولویت‌دار برای واکسیناسیون
بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت و مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا، گروه‌های زیر در اولویت دریافت واکسن قرار دارند کودکان شش‌ماهه تا شش‌ساله، بیماران قلبی و عروقی (شامل جراحی قلب، آنژیوپلاستی و تنگی عروق)، مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی مانند آسم، بیماران کلیوی (دیالیز و پیوند کلیه)، مبتلا به بیماری‌های کبدی مانند سیروز، بیماران نورولوژیک (ام‌اس) و هماتولوژیک، دیابتی‌ها به‌ویژه دیابت قندی با کنترل ناکافی یا مصرف انسولین، افراد با سرکوب ایمنی (HIV، سرطان، مصرف کورتیکواس‌تروئید با دوز بالا)، پرستاران و کارکنان مراکز نگهداری سالمندان و کودکان، زنان باردار به‌ویژه در فصل شیوع، و تمامی پزشکان، پرستاران و پرسنل مراکز بهداشتی-پزشکی.
عوارض احتمالی واکسن
تزریق واکسن آنفولانزا ممکن است باعث قرمزی و تورم موضعی، درد عضلانی و کسالت شود که معمولا در ۸ تا ۱۲ ساعت پس از تزریق به اوج می‌رسد و در یک تا دو روز برطرف می‌گردد. حدود ۱ تا ۲۰ درصد از افراد دچار این عوارض خفیف می‌شوند. در موارد نادر دانه‌های قرمز پوستی نیز گزارش شده است.
۱۱ توصیه کلیدی درباره واکسن آنفولانزا
واکسن تزریقی حاوی ویروس کشته‌شده است و برای کودکان بالای شش ماه تایید شده. واکسن اسپری بینی (زنده ضعیف‌شده) برای سنین ۲ تا ۴۹ سال مناسب است. افرادی که پیشین حساسیت به واکسن داشته‌اند نباید از آن استفاده کنند. حدود دو هفته پس از واکسیناسیون بدن پادتنهای محافظتی تولید می‌کند. فصل شیوع آنفولانزا معمولا از مهر تا اردیبهشت ادامه دارد و بهترین زمان واکسیناسیون از نیمه دوم شهریور تا پایان نیمه اول مهرماه است، هرچند پس از این بازه نیز می‌توان واکسن زد. واکسن تزریقی آنفولانزا ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است تورم، تب خفیف و درد بدن را به همراه داشته باشد. واکسن اسپری بینی ممکن است آبریزش بینی، سردرد و گلودرد ایجاد کند. پزشکان تأکید می‌کنند که همه افراد نیازی به واکسن ندارند و گروه‌های پرخطر و سالمندان اولویت دارند. تحقیقات نشان می‌دهد واکسن از ابتلا پیشگیری می‌کند اما تأثیر قابل‌توجه‌ی بر کاهش مرگ‌ومیر ندارد، برخلاف ادعا‌های گذشته درباره کاهش ۵۰ درصدی مرگ. مشورت با پزشک متخصص قبل از تزریق ضروری است، به‌ویژه برای حساسیت به تخم‌مرغ. واکسن آنفولانزا تنها در برابر ویروس آنفولانزا محافظت می‌کند و در برابر سرماخوردگی‌های معمول، سرفه‌های شدید، عفونت‌های باک‌تریایی یا ویروسی معده و روده اثری ندارد.
