آنفلوآنزا یک بیماری حاد تنفسی است که می‌تواند سیستم تنفسی را در سطح‌های مختلف تحت تأثیر قرار دهد و عوارض جدی از جمله پنومونی را با نرخ مرگ‌ومیر ۱۰ تا ۴۰ درصد به همراه داشته باشد. دکتر علیرضا ادیبی‌مهر، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی قم و متخصص بیماری‌های عفونی، بر ضرورت واکسیناسیون برای گروه‌های پرخطر تأکید دارد.
چه کسانی در گروه پرخطر قرار دارند؟
بر اساس توصیه‌های کارشناسی، واکسیناسیون برای افراد زیر الزامی و حیاتی است:
🔗 بیشتر بخوانید: رهبر انقلاب: اگر جستوجو تشکیل فتنه در داخل سرزمین باشند، خود ملت جوابشان را خواهند داد_اسپایدر
- افراد بالای ۶۵ سال
- کودکان زیر ۵ سال
- زنان باردار
- ساکنان مراکز بهزیستی و بیمارستان‌ها
- کادر درمان و پزشکی
- افراد با ضعف سیستم ایمنی یا بیماری‌های مزمن (نارسایی قلبی، دیابت، نارسایی کلیوی و کبدی، سرطان، آسم و برونشیت)
- بیماران تحت پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا مصرف طویل‌مدت کورتون
بهترین زمان واکسیناسیون کیست؟
اوج شیوع آنفلوآنزا در ماه‌های مهر و آبان رخ می‌دهد. از آنجا که واکسن حدود دو هفته طول می‌کشد تا اثربخشی کامل پیدا کند، زمان بهینه برای تزریق واکسن، دو هفته پایانی شهریور است. انجام واکسیناسیون در این بازه زمانی، حفاظت حداکثری را در فصل سرما تضمین می‌کند.
انواع واکسن‌های موجود و نحوه عملکرد
در ایران، واکسن‌های آنفلوآنزا به صورت سه‌مولفه (ترای‌ولنت) و چهارمولفه (کوادرا‌ولنت) در دسترس هستند. واکسن‌های سه‌مولفه شامل دو شیوع ویروس آنفلوآنزا نوع A (H1N1 و H3N2) و یک شیوع ویروس نوع B می‌باشند، در حالی که واکسن‌های چهارمولفه علاوه بر این موارد، یک شیوع دیگر از ویروس نوع B را نیز پوشش می‌دهند. این واکسن‌ها با تکنولوژی غیرفعال‌سازی ویروس تولید شده‌اند و نمی‌توانند باعث ابتلا به آنفلوآنزا شوند، زیرا ویروس در آن‌ها زنده نیست و تنها آنتژن‌های سطحی برای تحریک سیستم ایمنی باقی مانده است.
🔗 بیشتر بخوانید: با این ادویه شفابخش کبدتان را پاکسازی کنید_اسپایدر
واکسیناسیون سالانه ضروری است، زیرا ویروس‌های آنفلوآنزا دچار جهش‌های مداوم شده و شیوع‌های غلبه‌گر هر فصل متفاوت است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) هر سال بر اساس پایش‌های جهانی، ترکیب واکسن را برای نیمکره شمالی و جنوبی به‌روزرسانی می‌کند تا بیشترین هم‌پوشانی با ویروس‌های در حال گردش داشته باشد.
آثار جانبی احتمالی و مدیریت آن‌ها
واکسن آنفلوآنزا دارای پروفایل ایمنی بالا است و اثرات جانبی بیشتر موارد خفیف و گذرا هستند. رایج‌ترین عوارض شامل درد، قرمزی و تورم در محل تزریق، تب پایین، خستگی، سردرد و درد عضلانی است که معمولاً در عرض ۲۴ تا ۴۸ ساعت به‌صورت خودبه‌خود بهبود می‌یابد. واکنش‌های حساسیت شدید (آنافیلاکسی) بسیار نادر هستند و حدود یک مورد در هر میلیون دوز رخ می‌دهند. افراد با سابقه حساسیت شدید به تخم‌مرغ یا مولفه‌های واکسن باید قبل از تزریق با پزشک مشورت کنند. واکسن‌های بدون تخم‌مرغ (سلولی یا راکمبیننت) نیز برای این افراد در دسترس است.
واکسیناسیون در دوران کرونا و هم‌زمانی با واکسن کووید-۱۹
با توجه به هم‌زمانی فصل آنفلوآنزا با موج‌های احتمالی کووید-۱۹، سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت ایران همزمان تزریق واکسن آنفلوآنزا و کووید-۱۹ را ایمن و توصیه‌شده اعلام کرده‌اند. این دو واکسن می‌توانند در یک جلسه مراقبت، در دو بازوی متفاوت تزریق شوند. واکسیناسیون همزمان، بار بیماری را در فصل سرما کاهش داده، مراجعات به بیمارستان‌ها را کاسته و سیستم بهداشت را از فشار دوگانه حفظ می‌کند. برای گروه‌های پرخطر، دریافت هر دو واکسن اولویت اول است.
اقدامات پیشگیرانه مکمل در کنار واکسن
واکسن اگرچه موثرترین ابزار پیشگیری است، اما تدابیر غیردارویی نقش مهمی در قطع زنجیره انتقال ایفا می‌کنند. شستشوی مکرر دست‌ها با آب و صابون یا ضدعفونی‌کننده‌های الکل‌دار، استفاده از ماسک در اماکن شلوغ و بی‌تهویه، مراقبت از ادب خفاری و عطسه (استفاده از دستمال کاغذی یا آرنج بازو)، تهویه منظم محیط‌های زندگی و کار، و اجتناب از تماس نزدیک با افراد بیمار، از اقدامات کلیدی هستند. افراد مبتلا باید تا ۲۴ ساعت پس از برطرف شدن تب بدون مصرف دارو، در خانه بمانند تا از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری شود.
دسترسی به واکسن و هزینه‌ها
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران، واکسن آنفلوآنزا را به‌صورت رایگان برای گروه‌های پرخطر اولویت‌دار از طریق مراکز بهداشت، پایگاه‌های جامع خدمات بهداشتی و برخی بیمارستان‌های مرجع عرضه می‌کند. برای سایر اقشار جامعه، واکسن در داروخانه‌ها و مراکز واکسیناسیون خصوصی با تعرفه‌ای مقرر موجود است. مشورت با پزشک خانواده یا مراجعه به نزدیک‌ترین مرکز بهداشت، بهترین راه برای تعیین زمان و مکان مناسب واکسیناسیون است. تأخیر در واکسیناسیون تا بعد از آغاز اوج شیوع، اثربخشی حفاظتی را به‌شدت کاهش می‌دهد.
نکات مهم برای کودکان و نوزادان
کودکان ۶ ماه تا ۸ سال که برای اولین بار واکسن آنفلوآنزا دریافت می‌کنند، نیاز به دو دوز با فاصله ۴ هفته دارند تا ایمنی کامل برقرار شود. نوزادان زیر ۶ ماه نمی‌توانند واکسن دریافت کنند، بنابراین واکسیناسیون مادران در دوران بارداری و واکسیناسیون هم‌خانواده‌ها و مراقبت‌کنندگان (استراتژی کاکون) تنها راه حفاظت از این گروه سنی است. کودکان با بیماری‌های مزمن تنفسی یا عصبی، اولویت بسیار بالایی برای واکسیناسیون زودرس دارند.
پیامدهای نادیده گرفتن واکسیناسیون
آمارهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد که سالانه هزاران نفر در ایران به دلیل عوارض آنفلوآنزا بستری شده و تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها درگذشت می‌کنند. هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم بیماری، شامل مراجعات پزشکی، داروها، بستری، از دست رفتن روزهای کار و تحصیل، بسیار بالاتر از هزینه واکسیناسیون است. واکسن نه تنها فرد را محافظت می‌کند، بلکه با ایجاد ایمنی قومه، انتقال ویروس در جامعه را مهار کرده و افراد ضعیف‌تر را که نمی‌توانند واکسن بگیرند، در امان نگه می‌دارد. واکسیناسیون، سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌ای برای سلامت فردی و عمومی است.
