یک تحقیق نوین با بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌ای، ابعاد وحشتناک فرونشست زمین در ایران را فاش کرده است. نتایج حاکی از آن است که بخش‌های وسیعی از خاک کشور با سرعتی بی‌سابقه در جهان در حال نشست هستند؛ پدیده‌ای که محققان آن را «برگشت‌ناپذیر» توصیف کرده و هشدار می‌دهند جان صدها هزار نفر در معرض خطر جدی قرار دارد.
بر اساس گزارشی که در لایوساینس منتشر شده، بیش از ۳۱ هزار و ۴۰۰ کیلومترمربع از سطح ایران (مساحتی تقریبا برابر با استان آذربایجان غربی) سالانه با سرعت بیش از ۱۰ میلی‌متر در حال فرونشست است. «جسیکا پین» (Jessica Payne)، رهبر تیم تحقیق از دانشگاه لیدز بریتانیا، بیان می‌دارد:
🔗 بیشتر بخوانید: رئیس بی ام و از اتحادیه اروپا خواست تا ممنوعیت تشکیل خودروهای درون‌سوز را لغو کند_اسپایدر
«نرخ فرونشست در ایران از سریع‌ترین موارد در سطح جهان است. در اروپا، نرخ‌هایی که از ۵ تا ۸ میلی‌متر در سال فراتر روند، به عنوان بحرانی تلقی می‌شوند.»
این پدیده در برخی نقاط به سطح بحرانی رسیده است. برای مثال، در حومه شهر رفسنجان، ناشی از برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی برای باغ‌های پسته، زمین سالانه تا ۳۴ سانتی‌متر نشست می‌یابد. این بدان معناست که در طول یک دهه، سطح زمین می‌تواند ۳ تا ۴ متر پایین‌تر بیاید. کلان‌شهرهایی چون تهران، کرج، مشهد، اصفهان و شیراز نیز از این مخاطره مصون نمانده‌اند. برآوردها указыва می‌کند که نزدیک به ۶۵۰ هزار نفر در نواحی پرخطر فرونشست سکونت دارند.
🔗 بیشتر بخوانید: پرفروش ترین فیلم ترسناک های تاریخ سینما را بشناسید + اینفوگرافیک
چرا زمین در ایران در حال فرونشست است؟
مهم‌ترین عامل این بحران، تخلیه بیش از حد آبخوان‌های زیرزمینی است. محققان تأکید می‌کنند که در ایران نزدیک به ۶۰ درصد نیازهای آبی از این ذخایر تامین می‌شود و ۷۷ درصد موارد فرونشست شدید، ارتباط مستقیمی با فعالیت‌های کشاورزی دارند. خشکسالی‌های پی در پی نیز شدت این پدیده را تشدید کرده‌اند.
برای درک بهتر این فرایند، می‌توان یک آبخوان را همانند یک «سطل پر از ماسه و شن» در نظر گرفت که دانه‌های آن توسط آب، از هم جدا نگه داشته شده‌اند. جسیکا پین توضیح می‌دهد: «اگر این آب بیش از حد برداشت شود، ماسه و شن دیگر مقاومتی برای تحمل وزن رسوبات بالایی و ساختمان‌های روی آن نخواهند داشت.»
شاید دلواپس‌کننده‌ترین یافته این پژوهش، برگشت‌ناپذیر بودن بخش اعظم این فرونشست‌ها باشد. وقتی لایه‌های آبخوان فشرده می‌شوند، حتی در صورت پر شدن مجدد آن‌ها با بارش‌های آتی، سطح زمین هرگز به حالت اولیه خود بازنمی‌گردد. این بدان معناست که ظرفیت ذخیره‌سازی آب در این آبخوان‌ها برای همیشه از بین می‌رود.
اما این فرونشست چه تهدیدهایی برای ما به همراه دارد؟ بر اساس اظهارات محققان، نشست نامتوازن زمین موجب ایجاد شکاف‌های عمیق، بی‌ثباتی سازه‌ها و آسیب جدی به ساختمان‌ها، جاده‌ها و خطوط راه‌آهن می‌شود. علاوه بر این، با از بین رفتن ظرفیت ذخیره آبخوان‌ها، سرزمین در برابر خشکسالی‌های آتی آسیب‌پذیرتر شده و بازیابی منابع آبی تقریباً غیرممکن می‌گردد.
یافته‌های این پژوهش در ژورنال معتبر علمی Geophysical Research: Solid Earth منتشر شده است.
