تابآوری اقلیمی در سالمندان چالشها، آسیبپذیریها و راهکارهای افزایش سازگاری, تغییرات اقلیمی و پیامدهای ناشی از آن، مانند امواج گرمایی، افزایش آلودگی هوا و بروز بلایای طبیعی، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب میشوند. در میان گروههای سنی مختلف، سالمندان به دلیل ویژگیهای فیزیولوژیک، پیشینه بیماریهای مزمن و محدودیتهای حرکتی، بیشترین میزان آسیبپذیری را در برابر این پدیدهها نشان میدهند.
در مواجهه با بحرانهای اقلیمی ریشه در ترکیبی از عوامل بیولوژیک، اجتماعی و ساختاری دارد که در ادامه به تفکیک بررسی شدهاند ۱.
آسیبپذیریهای فیزیولوژیک و جسمانی با افزایش سن، توانایی بدن در تنظیم دما و تحمل گرما به شدت کاهش مییابد. این امر خطر ابتلا به ضربه گرم، خستگی حرارتی و تشدید بیماریهای قلبی-عروقی و تنفسی را در روزهای با دما بالا یا در معرض آلودگی هوا، چندبرابر میکند.
ضعف شبکههای حمایتی اجتماعی بخش قابل توجهی از جمعیت سالمند، تنها زندگی میکنند یا از خانواده و دوستان دورند.
در شرایط بحرانی، عدم دسترسی به اطلاعات بهروز، ناتوانی در استفاده از تکنولوژیهای هشداردهی و فقدان کسی برای کمک در انتقال یا مراقبت، ریسک مرگومیر را به شدت بالا میبرد. همچنین، کمبود برنامههای آموزشی هدفمند و در دسترس برای این قشر، سطح آگاهی و آمادگی آنها را کاهش میدهد. ۳. شکافها در سیاستگذاری و زیرساختها برنامهریزیهای شهری و مدیریت بحران اغلب نیازهای خاص سالمندان را نادیده میگیرند.
تمرکز ناکافی بر تجهیز مراکز مراقبت و دورهای سالمندان با سیستمهای تهویه و سرمایش سازگار با اقلیم، عدم در نظر گرفتن مسیرهای خروجی بیمانع برای افراد با محدودیت حرکتی و فقدان پروتکلهای ارتباطی مخصوص این گروه در زمان اضطراری، از چالشهای ساختاری موجود است.
راهکارهای تقویت تابآوری و سازگاری سالمندان برای ارتقای تابآوری اقلیمی در سالمندان، رویکردی چندجانبه و همسو با اصول سلامت در تمام سیاستها ضروری است تقویت زیرساختهای مراقبت الزام به نصب سیستمهای کنترل اقلیم کارآمد و بکآپ انرژی در خانههای سالمندان، مراکز روزانه و درمانگاهها. برنامهریزی شهری جامع طراحی مسیرهای پیادهرو و حملونقل عمومی قابل دسترس، ایجاد پناهگاههای ایمن و خنک در محدودههای سکونتی پرجمعیت سالمند.
سامانههای هشدار و ارتباطی توسعه سیستمهای اطلاعرسانی ساده، صوتی و چندزبانه (شامل لهجههای محلی) برای هشدارهای امواج گرمایی و بلایا. تقویت شبکههای اجتماعی حمایت از نهادهای خیریه، داوطبان و همسایگان برای بازدید منظم از سالمندان تنهانشین در روزهای بحرانی. آموزش و توانمندسازی برگزاری کارگاههای کاربردی برای سالمندان و مراقبتکنندگان آنها درباره شناختن علائم بیماریهای حرارتی، روشهای خنکسازی بدن و تهیه کیت اضطراری.
یکپارچهسازی دادههای سلامتی استفاده از پروندههای سلامت الکترونیک برای شناسایی سالمندان با ریسک بالا (بیماران دیابت، فشل قلب، تنفسی) و اولویتبندی خدمات حمایتی در زمان بحران. دکتر عبدالرحیم اسداللهی، متخصص سالمندشناسی و عضو هیات علمی دانشکده بهداشت، بر لزوم توجه جدی به این قشر در سیاستهای ملی مقابله با تغییرات اقلیمی تأکید دارد.
با توجه به شیب رو به رشد جمعیت پیر در ایران و جهان، سرمایهگذاری بر تابآوری اقلیمی سالمندان، نه تنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه یک الزام اقتصادی و امنیتی برای توسعه پایدار محسوب میشود.
