دکتر حمیدرضا بهرامی طاقانکی، استاد گروه طب سوزنی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در یک تحلیل تخصصی به بررسی مفهوم انرژی حیاتی یا «چی» در طب چینی و کاربرد آن در ارتقای تاب‌آوری روانی سازمان‌ها در شرایط بحرانی پرداخته است. ایشان بر پایه آموزه‌های طب سنتی چینی، سازمان را یک ارگانیسم زنده تشبیه می‌کنند که جریان انرژی در آن تعیین‌کننده سلامت، اعتدال و کارایی کل سیستم است.
انرژی حیاتی (چی) و دو قطب یین و یانگ در سازمان
در طب چینی، «چی» یا انرژی حیاتی در کلیه موجودات زنده — از فرد تا خانواده، سازمان و جامعه — جریان دارد. این انرژی از تعامل دو نیروی مکمل یین (نماد سکون و انفعال) و یانگ (نماد حرکت و ساختار) متحرک شده و در مسیرهای خاصی به نام «مریدین» جریان می‌یابد. در معادل‌سازی سازمانی، این مریدین‌ها نماد مسیرهای ارتباطی و جریان اطلاعات در میان بخش‌های مختلف سازمان هستند. هرگونه انسداد یا نامتعادلی در این جریان، منجر به کندی، تعارض و فرسودگی در بافت سازمانی می‌شود.
🔗 بیشتر بخوانید: اشتباهاتی که خانم‌ها در رابطه سلامتی‌شان مرتکب خواهد شد
معادل‌سازی ارگان‌های حیاتی با واحدهای سازمانی
دکتر بهرامی طاقانکی با ارائه یک مدل نوین، عملکرد ارگان‌های حیاتی بدن را با واحدهای کلیدی سازمان مقایسه کرده است:
- قلب (رهبری و مأموریت سازمانی): نقش پمپاژ انرژی (انگیزه) و هماهنگی میان بخش‌ها را ایفا می‌کند. نامتعادلی در اینجا به بی‌هدفی و تصمیم‌گیری‌های عجولانه منجر می‌شود.
- کبد (مدیریت منابع انسانی): بر توزیع منصفانه منابع نظیر بودجه و نیروی کار نظارت دارد. اختلال در کارکرد کبد سازمانی، بستر تبعیض و فرسودگی شغلی را فراهم می‌آورد.
- ریه‌ها (ارتباطات داخلی و خارجی): انتقال اطلاعات به مثابه اکسیژن به تمام بخش‌ها را تضمین می‌کنند. ضعف در ریه‌های سازمان، مانع از رسیدن اطلاعات به واحدها و در نتیجه تصمیم‌گیری‌های معیوب می‌شود.
نشانه‌های کمبود و افراط انرژی حیاتی در سازمان
نامتعادلی «چی» در سازمان دو روی دارد که هر کدام پیامدهای مخرب خود را دارند:
🔗 بیشتر بخوانید: منفعت گیری از فرآورده‌های سلامت محور قاچاق، تهدید جدی برای سلامت عمومی جامعه_اسپایدر
- کمبود چی (ناشی از بوروکراسی بیش از حد): تمرکز بیش‌ازحد بر قوانین خشک و سیستم‌های بازرسی، موجب سنگین شدن بوروکراسی، مقاومت در برابر تحول و کاهش خلاقیت می‌شود.
- افزایش بیش‌ازحد چی (ناشی از نوآوری بی‌پایه): فشار برای نوآوری بدون حمایت منابع کافی، منجر به استرس کارکنان، تصمیم‌گیری‌های شتابزده و بی‌ارامش و در نهایت فرسودگی شغلی می‌گردد.
راهکارهای تقویت و تنظیم انرژی حیاتی سازمانی
برای تحکیم «چی» سازمانی و ارتقای تاب‌آوری روانی، دکتر بهرامی طاقانکی راهکارهای کاربردی زیر را پیشنهاد می‌دهد:
۱. پاکسازی مسیرهای جریان انرژی (مریدین‌های سازمانی)
برگزاری جلسات هفتگی «تنفس سازمانی» بدون سلسله‌مراتب (حلقه‌های گفتگوی آزاد) برای رفع موانع ارتباطی و تسهیل جریان اطلاعات.
۲. تغذیه چی سازمانی با منابع سالم
اجرای برنامه‌های رفاهی و مسابقات ایده‌پردازی به منظور تقویت انگیزه، خلاقیت و حس تعلق کارکنان.
۳. مدیریت نقطه LR-۳ سازمانی (کنترل خشم و انسداد انرژی)
در طب سوزنی، نقطه LR-۳ مربوط به کبد است که نماد برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و انعطاف‌پذیری محسوب می‌شود. در سازمان، مدیریت میانی و تیم‌های استراتژیک نقش این عضو را بازی می‌کنند. هنگام بروز انسداد انرژی و نمودار «خشم سازمانی» (مانند تعارضات داخلی و تصمیم‌های عجولانه)، به جای مداخله‌های سخت‌گیرانه، جلسات تنظیم هیجانات تیمی با ویژگی‌های زیر تدارک دیده شود:
- مکان: اتاقی با رنگ سبز (نماد عنصر چوب در طب چینی).
- زمان: هفتگی یک‌بار، هر جلسه ۲۰ دقیقه.
- روش: گفتگوی بدون سلسله‌مراتب و آزادانه.
این رویکرد یکپارچه، با الهام از حکمت طب چینی، چارچوبی عملیاتی برای مدیریت بحران، تقویت تاب‌آوری روانی و تضمین پایداری سازمانی در مواجهه با چالش‌ها فراهم می‌آورد.
