مطالعه تطبیقی طب ابنسینا با مکاتب قدیمی و اسلامی: آیا طب سینوی میتواند به نیازهای پزشکی امروز پاسخ دهد
مطالعه تطبیقی طب ابنسینا با مکاتب قدیمی و اسلامی آیا طب سینوی میتواند به نیازهای پزشکی امروز پاسخ دهد؟, حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در همایش ملی ابنسینا و دانش پزشکی بر ضرورت بازنگری عمیق در مبنای فلسفی طب سینوی تأکید کرد.
ایشان با اشاره به جایگاه علمی این مکتب، اظهار داشت حضور در این جمع از سر ضمانت به ابنسینا و مباحث فلسفی است و ماموریت ما حمایت از برنامههایی است که به تعامل حداکثری بین طب ایرانی و طب نوین منجر شود. پنج اصل بنیادین در معماری طب سینوی خسروپناه طب ابنسینا را بر پایه پنج رکن اصلی قرار داد مبانی هستیشناختی، معرفتشناختی، انسانشناختی، طبیعتشناختی و راهحلشناختی.
صولی تقسیم کرده و رئالیسم معرفتی را پیش میگیرد که نه ابجکتیویسم قرون وسطی است و نه سابجکتیویسم دوران مدرن.
چرا ترجیح میدهیم طب ایرانی به جای طب سنتی بگوییم؟ استاد خسروپناه واژه طب سنتی را ترجمه ناکامل غربی دانست که عقل معاد و نظری را پذیرفته و مفهوم بومی ما را به درستی بیان نمیکند.
اختی، ابنسینا بر دوگانگی نفس و بدن تأکید دارد که تأثیر عمیقی بر مباحث پزشکی او گذاشته است.
از منظر طبیعتشناسی نیز، اصول عاملیت، مباشرت و تأثیرات ذاتی طبیعت محوریتی اساسی دارند. در راهحلشناسی، اگرچه ابنسینا از ارسطو و فلوتین بهره برده، اما نوآوریهای فراوانی در آثارش مشهود است؛ تحقیقی در موسسه حکمت و فلسفه نشان میدهد الهیات شفا اگرچه از متافیزیک ارسطو تأثیرپذیر بوده، اما ابداعات ابنسینا در این حوزه برجسته است.
نگاه خاص ابنسینا به آزمایش و شکلگیری پارادایم نوین ابنسینا آزمایش را از یقینیات میداند و تفسیر خاصی از آن بر پایه نظریههای فلسفی خود ارائه میدهد. خسروپناه اشاره کرد که ابنسینا با تأثیرپذیری از بزرگان چون رازی، ارسطو و جالینوس، توانست یک پارادایم پزشکی تازه، جامع و مبتنی بر مبانی فلسفی و طبیعتشناختی تدوین کند.
نظامی عروضی میگوید اگر بقراط و جالینوس زنده بودند، با لیاقت میبودند در برابر این کتاب سجده کنند. تداوم سیر تکاملی طب سینوی در قرنهای اخیر سلسله ادامهدهندگان طب سینوی از اسماعیل جرجانی و طبیب قطبالدین محمد خوارزمی تا سید محمدحسین عقیلی خراسانی شیرازی (مؤلف خلاصه الحکمه، ادویه مفرده و قرابادین کبیر) نشان میدهد این مکتب در بستر تکامل و تطور ادامه داشته است.
در دهههای اخیر با تلاشهایی چون مرحوم دکتر اصفهانی و دکتر ولایتی، طب سینوی احیا شده و مقالات متعددی با متدولوژیهای نوین در ژورنالهای بینالمللی منتشر شده است. طب سینوی میراث تاریخی یا پاسخگوی نیازهای امروز؟
خسروپناه در پاسخ به این پرسش که آیا طب ابنسینا تنها متعلق به تاریخ علم است یا میتواند به چالشهای پزشکی امروز پاسخ دهد، گفت یقیناً کسی مقامات علمی ابنسینا را انکار نمیکند، اما دانش هر عالمی در بستر تاریخ معنا مییابد و احتمالاً نمیتوان مستقیماً از قانون برای درمانهای پزشکی مدرن استفاده کرد.
با این حال، مقایسه تطبیقی طب سینوی با مکاتب پیشین ایران و جهان اسلام (طب بقراطی-جالینی، طب اشراقی، طب کیمیایی و طب روایی/اسلامی) الزامی است تا ابداعات نظریهپردازانه ابنسینا آشکار شود و مشخص گردد که آیا این مکتب میتواند ارتقا یابد و در تعامل با طب نوین مورد بهرهبرداری قرار گیرد یا تنها در موزهها بماند.
ضرورت بینالمللیسازی مطالعات طب ایرانی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تقویت بینالمللیسازی مطالعات طب سنتی (ایرانی) تأکید کرد و با اشاره به تصویب قوانین جدید در حوزه تعاملات علمی بینالمللی، این را فرصتی برای معارفه دستاوردهای طب سینوی در سطح جهان دانست.
