راهنمای جامع پیشگیری و مدیریت بیماری کلیوی ناشی از دیابت؛ از تشخیص زودرس تا کنترل فشار خون

راهنمای جامع پیشگیری و مدیریت بیماری کلیوی ناشی از دیابت؛ از تشخیص زودرس تا کنترل فشار خون, بیماری کلیوی ناشی از دیابت (نفرپاتی دیابتی) یکی از شایعترین و خطرناکترین عوارض جانبی دیابت است که در صورت تشخیص نکردن به موقع، میتواند به نارسایی کلیوی پیشرفته و نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه منجر شود.

دکتر زهرا لطفی، فوقتخصص نفرولوژی، در گفتوگویی با خبرگزاری بهداشت نیوز، نکات کلیدی درباره پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری را تشریح کرده است. چرا بیماری کلیوی دیابتی به قتلکننده خاموش شهرت دارد؟ کلیهها نقش حیاتی در فیلتراسیون خون، دفع سموم، تنظیم تعادل آب و نمک و کنترل فشار خون دارند. وقتی دیابت کنترل نشود، سطح بالای قند خون به تدریج رگهای خونی ریز کلیه را آسیب میرساند.

برای تشخیص زودرس حیاتی است.

آلبومینوری اولین زنگ خطر برای کلیههای دیابتی آزمایش ادرار برای اندازهگیری سطح آلبومین (میکروآلبومینوری) حساسترین روش برای تشخیص زودهنگام آسیب کلیوی است. کلیههای سالم از نشت پروتئین جلوگیری میکنند؛ بنابراین وجود آلبومین در ادرار (حتی در مقادیر کمتر از ۳۰۰ میلیگرم در روز) نشاندهنده شروع آسیب و عامل خطر برای بیماریهای قلبی-عروقی و پیشرفت نارسایی کلیوی است.

۵ سال بعد از تشخیص بیماری آغاز میشود. دیابت نوع ۲ پایش بلافاصله از زمان تشخیص و به صورت سالانه انجام میگیرد.

در ادامه، تکرار آزمایشات بر اساس نظر نفرولوژیست و میزان درگیری کلیه تعیین میگردد. عوامل ریسک چه چیزهایی در دست ما نیست و چه چیزها قابل کنترلاند؟ عوامل غیرقابل تغییر شامل سوابق خانوادگی بیماری کلیوی و تعلق به قومیتیهایی با شیوع بالا (مانند آفریقایی-آمریکایی، هندی، مکزیکی) میباشند.

اما عوامل قابل تغییر و کنترل که نقش تعیینکننده دارند عبارتند از قند خون کنترلنشده (هیموگلوبین بالا) فشار خون بالا (هایپرشن) چاقی و اضافه وزن مصرف سیگار اختلال لیپیدها (کلسترول بالا) دکتر لطفی تأکید میکند که کنترل فشار خون در بیماران دیابتی، به همان اندازه کنترل قند خون، اگر نه مهمتر، برای جلوگیری از پیشرفت بیماری کلیوی ضروری است؛ زیرا هر دو به طور همزمان به بافتهای واسکولار حمله میکنند.

اهداف درمانی و شاخصهای کنترل قند خون ناشتا ۸۰ تا ۱۲۰ میلیگرم در دسیلیتر (۴.۴ تا ۶.۶ میلیمول در لیتر). هیموگلوبین معمولاً ۷٪ یا کمتر (معادل میانگین قند ۱۵۰ میلیگرم/دسیلیتر). حتی کاهش اندک در میتواند خطر عوارض را به طور قابل توجهی کاهش دهد. فشار خون اهداف سختگیرانهتری نسبت به عموم مردم توصیه میشود (معمولاً زیر ۱۳۰/۸۰ میلیمتر جیوه) و اغلب نیاز به ترکیب دو یا چند دارو دارد.

داروهای خط اول محافظت کلیوی مهارکنندههای ACE و ARB مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE ) و مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین گروه دارویی طلایی در مدیریت نفرپاتی دیابتی محسوب میشوند. این داروها علاوه بر کنترل فشار خون، اثرات مستقیم محافظتکننده بر روی گلمروول کلیه دارند، دفع آلبومین را کاهش میدهند و پیشرفت بیماری را کند میکنند.

نکته مهم این داروها گاهی حتی در بیماران با فشار خون طبیعی اما با آلبومینوری مثبت نیز تجویز میشوند.

تغییرات سبک زندگی ستون فقرات پیشگیری درمان غیر دارویی شامل موارد زیر است و برای تمام بیماران با فشار خون بالا الزامی محسوب میشود رژیم غذایی DASH (کم نمک، غنی از میوه، سبزیجات، لبنیات کمچرب) کاهش وزن بدن در صورت چاقی ورزش منظم قطع کامل سیگار اجتناب از الکل نکات حیاتی برای زنان دیابتی در دوران بارداری زنان مبتلا به نفرپاتی دیابتی که تمایل به بارداری دارند، باید قبل از بارداری با نفرولوژیست و متخصص زایمان مشورت کنند.

اگرچه بسیاری از زنان با بیماری کلیوی خفیف بارداری سالم تجربه میکنند، اما خطر عوارض مادری و جنینی در کارکردهای کلیوی کاهشیافته بالاتر است. نکته بحرانی داروهای ACE و ARB در دوران بارداری منع هستند (تاراتوژنیک) و باید قبل از بارداری قطع و با داروهای جایگزین امن جایگزین گردند. کنترل سختگیرانه قند و فشار خون قبل و در طول بارداری، کلید نتیجهگیری مطلوب است.

پیام نهایی اقدام به موقع، نجات کلیه بیماری کلیوی دیابتی غیرقابل بازگشت نیست، به شرطی که زود تشخیص داده و به طور سیو مدیریت شود. مراجعه منظم به کلینیکهای دیابت و نفرولوژی، انجام آزمایشات دورهای (ادرار ۲۴ ساعته، کراتینین،، )، پایبندی به رژیم دارویی و تغذیهای، و کنترل فشار خون، چهار ارکن اصلی حفظ کارکرد کلیه و افزایش طول عمر با کیفیت در بیماران دیابتی هستند.