برای انسان‌ها دیدن مهم‌ترین راه شناخت جهان اطراف است، اما برای سگ‌ها این کار از طریق بوییدن انجام می‌شود. اکنون یک مطالعه تازه بینش عمیق‌تری درباره نحوه درک سگ‌ها از محیط خود از طریق بینی فراهم آورده است.
ویژگی بارز سگ‌ها تشخیص بسیار دقیق بوها است. بینی یک سگ معمولی بیش از ۱۰ می‌لیون گیرنده بویایی دارد، در حالی که انسان تنها نزدیک به ۶ می‌لیون گیرنده را دارد. این تفاوت باعث می‌شود توانایی بویایی سگ‌ها بیش از ۱۰ هزار برابر دقیق‌تر از ما باشد؛ به‌گونه‌ای که آن‌ها می‌توانند مقادیر ا ناچیزی از بو، همانند ۰.۰۱ می‌کرولی‌تر بنزین را تشخیص دهند.
انسان‌ها در طول ۴۰ هزار سال زندگی مشترک با سگ‌ها، از این توانایی فوق‌العاده برای انجام کار‌های گوناگونی نظیر شکار، یافتن مواد مخدر، کشف بیماری‌ها و حتی شناسایی گونه‌های در حال انقراض بهره برده‌اند.
با این حال، تا پیش از این اطلاعات ما درباره نحوه پردازش بوها توسط سگ‌ها بسیار محدود بود. اما اکنون پژوهشگران با بهره‌گیری از روشی ارزان و غیرت‌هاجمی، فعالیت مغزی سگ‌ها را در حین استشمام بوه‌ای خاص رصد کرده‌اند.
یافته‌های تازه درباره بویایی سگ‌ها
در <a href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/۱۰.۱۰۰۲/jbio.۲۰۲۴۰۰۵۰۱" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow"این تحقیق دانشمندان از رویکردی نوین به نام تحلیل الگو‌های لکه‌ای با پشتیبانی هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند که در آن یک حسگر نوری برای پایش سه ناحیه مغز سگ‌ها به کار رفته است آمیگدال (مرکز واکنش‌های احساسی)، پیاز بویایی (پردازش بوها) و هیپوکامپ (مرکز حافظه).
چهار سگ آموزش‌دیده و آرام، در حالی که چشمان‌شان بسته بود، در معرض چهار بوی متفاوت شامل الکل، ماری‌جوانا، منتول و سیر قرار گرفتند. در طول آزمایش یک لیزر سبز بر روی سر سگ‌ها تابانده شد و دوربین‌های دیجیتال با وضوح بالا، الگو‌های نوری بازتابیده از مغز را ثبت کردند.
سپس محققان با کمک هوش مصنوعی تفاوت الگو‌های مغزی مربوط به هر بو را تحلیل کرده و نشان دادند که ناحیه آمیگدال در تشخیص تفاوت بوها نقشی کلیدی دارد. این مطالعه مشخص می‌کند که توانایی بویایی برای سگ‌ها تنها یک پردازش فیزیکی نیست، بلکه می‌تواند با احساسات نیز در ارتباط باشد — مشابه انسان‌ها که برخی بوها را با خاطرات یا احساسات خاص پیوند می‌دهند.
به همین دلیل بر پایه این پژوهش، در آموزش سگ‌ها برای تشخیص بوه‌ای خاص، باید به حالت احساسی آن‌ها نیز توجه کرد. برای مثال بوی کلینیک دامپزشکی می‌تواند برای سگ‌ها یادآوری تجربه‌ای منفی باشد.
دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند با گسترش تجهیزات قابل حمل و سریع، پاسخ‌های بویایی سگ‌ها را در لحظه تفسیر کنند. قطعا تا رسیدن به این هدف مسافت زیادی باقی است، اما پژوهش‌هایی در حوزه تحلیل صدا‌های سگ‌ها برای شناسایی احساسات و مقاصد آن‌ها نیز در حال انجام است.
اگر این فناوری‌ها به‌درستی توسعه یابند، احتمالا روزی نه تنها خواهیم دانست سگ‌مان چه می‌گوید، بلکه خواهیم فهمید چه چیزی را بوی می‌کند و چگونه آن را درک می‌کند.
