علائم و درمان فوری گرمازدگی و سکته گرمایی؛ راهنمای کامل پیشگیری در تابستان, گرمازدگی یکی از خطرناکترین عوارض فصلی است که در ماههای داغ تابستان جان بسیاری را تهدید میکند. دکتر مجید شجاعی، متخصص طب اورژانس، این وضعیت را در چهار مرحله متمایز دستهبندی کرده و برای هر کدام علائم خاصی را تشریح نموده است. شناخت این مراحل برای اقدام بهموقع و پیشگیری از عواقب وخیم حیاتساز است.\مراحل چهارگانه گرمازدگی و علائم هر یک\۱.
مرحله استرس گرمایی این مرحله اولیه است که در آن بدن دچار اختلال در تنظیم دما میشود. علائم شامل سرگیجه، ضعف عمومی، تهوع، تشنگی شدید و سردرد مداوم میباشد. در این مرحله بدن هنوز توانایی جبران را دارد اما هشداردهندهی خطر است.\۲.
علائم آن عبارتند از عرقکردن بسیار زیاد، خستگی شدید، قرمزی پوست، اسپاسم یا گرفتگی عضلات همراه با درد، سردرد یا سرگیجه خفیف و تهوع. این مرحله نیازمند اقدام فوری برای خنکسازی بدن است.\۳.
مرحله گرمازدگی این مرحله خطرناکتر با علائم گستردهتری روبرو میشود پریدگی رنگ پوست، عرق شدید، تهوع، اسهال و استفراغ، بروز جوشهای ریز گرمازدگی (عرقسوز)، سردرد، گرفتگی عضلات، ضعف، تشنگی، سرگیجه، تکرار ادرار با رنگ تیره، از دست دادن تمرکز، ادم یا تورم خفیف در پا، مچ پا یا انگشتان دست و گاه از دست دادن هوشیاری. در برخی موارد عرق زیر پوست انباشته شده و باعث جوشهای زیرپوستی میشود.\۴.
تحریکپذیری یا تغییرات رفتاری، عدم هماهنگی و بیحسی است. در صورت شدید بودن میتواند به نارسایی اعضای حیاتی، کما و مرگ منجر گردد.
عارضهای دیگر در این مرحله رابدومیولیز است که با تخریب سلولی عضلات و نارسایی کلیه همراه میباشد.\اقدامات درمانی فوری در مواجهه با گرمازدگیدکتر شجاعی تأکید میکند که در صورت مشاهده فردی با علائم گرمازدگی، مراحل زیر باید بلافاصله و بهترتیب اجرا گردد\مصدوم را به محیطی خنک و سایهدار منتقل کنید.فرد را دراز بکشید و پاهایش را بالاتر از سطح قلب قرار دهید.لباسهای اضافی را جدا کرده، ملحفه یا پارچه خیس روی بدن بگذارید و آب معتدل (ولرم) بر روی پوست بریزید.
برای افراد هوشیار، دوش گرفتن با آب خنک پیشنهاد میشود.برای تسریع کاهش دمای بدن از پنکه یا کولر استفاده کنید. قرار دادن کیسهیخ در نواحی کشاله ران، زیر بغل، زانو، مچ دست و پا بسیار موثر است.اگر فرد هوشیار است، او را به نوشیدن آرام آب، سرشار، دوغ یا محلول ORS (یک قاشق چایخوری نمک و هشت قاشق چایخوری شکر در یک لیتر آب) ترغیب کنید.حولههای نمدار و خیس روی پیشانی و عضلات قرار دهید.
در صورت هوشیاری کامل، غوطهوری در آب سرد یا لگن مفید است.به محض اینکه دمای بدن به حد نرمال رسید، عملیات خنکسازی را متوقف کنید.
اگر دما مجدداً بالا رفت، فرآیند را تکرار نمایید.ماساژ ملایم روی عضلات گرفتگییافته و داغ کمک به بازگرداندن گردش خون میکند.در صورت عدم بهبود علائم یا وخامتیافتن وضعیت، بیمار را بدون تاخیر به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.\استراتژیهای پیشگیری از گرمازدگی در ایام داغپیشگیری همیشه بهتر از درمان است. رعایت نکات زیر در تابستان میتواند از بروز گرمازدگی جلوگیری نماید\مصرف کافی مایعات حداقل ۸ لیوان آب در روز بنوشید.
نیاز بدن حدود ۳۰ میلیلیتر آب به ازای هر کیلوگرم وزن است که در هوای گرم باید افزایش یابد. نوشیدنیهای بدون گاز مانند آب میوه طبیعی و دوغ جایگزینهای مناسبی هستند. از مصرف زیاد قهوه، چای و نوشابههای کافئیندار خودداری کنید چون ادرارآور هستند و آبینی را تشدید میکنند.تغییر رژیم غذایی از غذاهای چرب، سنگین و داغ پرهیز کنید.
مصرف مقداری نمک در غذا برای جبران الکترولیتهای از دست رفته ضروری است.محافظت در برابر اشعه خورشید از کرم ضد آفتاب با ضریب SPF ۱۵ یا بالاتر استفاده کنید. در صورت احساس ضعف یا ناخوشی، بلافاصله از نور مستقیم خورشید دور شوید.ورزش هوشمندانه در صورت لزوم فعالیت بدنی در محیط گرم و مرطوب، شدت را در طول ۳ تا ۴ هفته به تدریج افزایش دهید تا بدن عادت کند.پوشش مناسب لباسهای سبک، گشاد و روشن از جنس کتان یا پنبه بپوشید.
لباسهای تیره و سنگین گرما را جذب میکنند. پارچههای نازک همیشه در برابر اشعه ماوراء بنفش محافظت نمیکنند. کلاه لبهدار و منفذدار و عینک آفتابی برای محافظت از سر و چشم ضروری هستند.اجتناب از محیطهای خطرناک از سفرهای غیرضروری و حضور در مکانهای بیسایبان و بدتهویه (مانند ماشینهای پارکشده در آفتاب) پرهیز کنید.
در صورت لزوم سفر، بطری آب همیشه همراه داشته باشید.مراقبت از گروههای مستعد کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن حساسیت بیشتری به گرما دارند و نیازمند نظارت ویژهاند.\نوشیدنیهای پیشنهادی برای جبران آب و املاحعلاوه بر آب، مصرف شربت آبلیمو، خاکشیر و دوغ به عنوان تامینکنندگان طبیعی آب و املاح بدن توصیه میشود. نوشیدن نوشابه در هوای گرم به هیچ وجه مناسب نیست و آبینی را تشدید میکند.
در طول سفرهای تابستانی، ارائه خیار و نمک به کودکان میتواند به حفظ تعادل الکترولیتی کمک کند.\با شناخت علائم، اقدام سریع و پیشگیری هوشمندانه، میتوان از خطرات جدی گرمازدگی و سکته گرمایی در فصل داغ محافظت کرد. در صورت بروز علائم شدید، مراجعه فوری به مراکز درمانی حیاتی است.
